'Durf muziek te maken'

Gordan Nikolic bij het Nederlands Kamerorkest. Foto Ronald Knapp

Hans Visser
Amsterdam

Hij kan er achteraf om lachen. Violist Gordan Nikolic was ooit te gast bij het Nederlands Kamerorkest, maar dat optreden verliep zeker niet vlekkeloos. ,,In 'Pulcinella' van Strawinsky moest ik reageren op een hobosolo van Hans Meijer. Hij speelde zo mooi, dat ik vermoedde dat hij zou doorspelen en vergat in te vallen.''

Zodra Nikolic als dirigerend concertmeester het Nederlands Kamerorkest aanvoert, gebeurt er op het concertpodium iets bijzonders. Dan gaat publiek er meer dan ooit nog eens echt voor zitten. Dan is het alsof de hij met zijn lichaamstaal het orkest meesleept in zijn flamboyante speelstijl. Dan leeft de muziek met een ongekende intensiteit. Hij speelt daar nu tien jaar dat wordt dit weekeinde gevierd met twee concerten.

De in Servië geboren meesterviolist is de opvolger van de Franse pianist en dirigent Philippe Entremont. Kenners roemden hem toen al als concertmeester van het London Symphony Orchestra en als de violist die zo voortreffelijk de vioolconcerten had opgenomen van de Alkmaar geboren barokcomponist Willem Defesch.

Kleuren

,,Toen ik hier kwam heb ik me verdiept in de geschiedenis van dit orkest. Wat waren de ideeën van Simon Goldberg, de oprichter? Wat wilde hij met dit orkest? Het orkest speelde vaak met chef-dirigent Hartmut Haenchen, een groot dirigent die nooit zijn stempel op de klank zou drukken. Daarin voelden wij elkaar aan. Want een mooie orkestklank is als een schilderspalet vol contrasterende kleuren. Die moet je kunnen gebruiken om het orkest karakter te geven, want te veel orkesten zijn al op elkaar gaan lijken. Luister maar eens naar oude opnamen, hoe verschillend.''

,,Eigenlijk was het Nederlands Kamerorkest gewoon goed, maar na allerlei bezuinigingen en ontslagen moest ik wel veel onrust wegnemen. Iedereen moest weer vrijuit kunnen spelen, want dat hoor je dan terug.''

Londen

Hij putte daarvoor uit zijn ervaring als concertmeester in Londen waar inmiddels wijlen dirigent Sir Colin Davis zijn grote inspirator was.

,,Hij wilde Beethoven soms wel heel erg langzaam uitvoeren. Toen hij zag dat ik het daar niet mee eens was, zei hij na afloop: 'Ik doe wat ik mooi vind en jij doet wat jíj mooi vindt. Dat is goed, want als je mij blind zou volgen wordt het niets met Beethoven'. Hij bedoelde dat je binnen het kader van een muziekstuk ruimte moet geven aan de artisticiteit. Wij maken geen reproducties, maar laten spelenderwijs iets ontstaan. Repeteer nooit te veel, maar durf te spelen, dan wordt het spannend.''

,,Neem George Szell. Bij het Cleveland Orchestra was hij een zeer autoritair chef-dirigent, maar iedereen durfde daar een solo aan. Iedereen voelde zich vrij. Het is net als met een aanvragen van een visum voor Amerika. Als je precies vertelt wat je van plan bent daar te gaan doen, krijg je het niet. Niet het resultaat telt, maar de weg daar naartoe. Zo'n symfonie is immers als het leven zelf.''

Nikolic schiet in een alles relativerende lach. ,,Eigenlijk is dat net als thuis, waar ik als vader moet werken met regels en vrijheid.''

Haitink

In London werkte hij ook met giganten Valery Gergviev en Bernard Haitink.

,,Gergiev is een Russische tovenaar. Geniaal. Met slechts twee repetities voerden we 'Salomon' van Händel uit. Dat lukte omdat een orkest beschikt over een soort collectieve intuïtie. Hij volgt zijn eigen weg, maar staat open voor suggesties. Bij hem wordt bijna alles een evenement, maar probeer dat niet met Mozart.''

,,Haitink is de puurste dirigent die ik ken. Die vraagt je te spelen met fantasie en weet wat het betekende toen de violist Joseph Joachim ruim een eeuw geleden schreef dat de interpretatie van een muziekstuk het resultaat is van een teveel aan intellect ten opzichte van de kunst.''

Toch nog even terug naar die oude cd van Defesch. Zou het niet aaridg zijn om die muziek nog eens te laten horen in de stad waar Defesch werd geboren? Korttom: tijdens één van de concerten in Alkmaar.

,,Komt hij vandaan. Ik geloof dat er bij mij een kwartje valt.''

Concert

Gordan Nikolic en het Nederlands Kamerorkest brengen werk van Martinsson, Beethoven en Schönberg in het Concertgebouw, Amsterdam (29/11 en 1/12). In Alkmaar, De Vest, (11/12) en in Amsterdam, Muziekgebouw aan 't IJ (12/12) zijn werken van Copland, Gershwin en Bernstein te horen. Info: www.orkest.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.