Zomerpagina over Zintuigen: Help, ik heb een oorwurm!

© Illustratie Freek Kroon

Richard Stekelenburg

De Zomerpagina van Haarlems Dagblad staat dit seizoen geheel in het teken van onze zintuigen. Zes weken lang gaan verslaggevers op pad om te horen, proeven, voelen, ruiken, zien en te ervaren. Deze week leggen Bas Beekman en Richard Stekelenburg vooral hun oren te luister.

La, la, la, la, la, la, la, la

La, la, la, la, la, la, la, la

La, la, la, la, la, la, la, la

La, la, la, la, la, la, la, la

Een ijzersterke tekst was het bepaald niet, maar ik heb toch een goed deel van zowel 2001 als 2002 met dat deuntje van de Australische zangeres Kylie Minogue in mijn hoofd rond gelopen. Het was er domweg niet meer uit te krijgen. Het liedje had wat dat betreft wel een toepasselijke titel: ’Can’t get you out of my head’.

Ik was niet de enige, weet ik. Het nummer is algemeen erkend als een van de meest notoire oorwurmen uit de muziekgeschiedenis. Een oorwurm, inderdaad. Volgens een definitie die op internet te vinden is: ’een melodie of een stukje daarvan, die in je hoofd blijft hangen, maar waar je geen prijs op stelt.’

De term is afgeleid van het beestje, al schrijft die zijn naam officieel met een ’o’: oorworm. Essentieel verschil is dat een oorworm niet, zoals ooit wel werd gedacht, je oor in kruipt en daar al helemaal niet weken, zo niet maanden blijft zitten.

Rah rah ah-ah

Er zijn nogal wat nummers die door grote groepen mensen als oorwurm worden aangemerkt. Lady Gaga is zelfs grootgrutter. ’Pokerface’ van haar is er een: ’P-p-p-poker face, p-p-poker face (Mum mum mum mah)’. Haar ’Bad Romance’ ook: ’Rah rah ah-ah-ah! Ro mah ro-mah-mah. Gaga oh-la-la!’

Onder de Nederlandse artiesten wordt Anouk regelmatig genoemd met haar songfestivalbijdrage ’Birds’: ’Birds falling down the rooftops...’ Maar de ultieme oorwurm van vaderlandse bodem is waarschijnlijk de Vogeltjesdans.

Vogeltjedans

,,De Vogeltjesdans!’’ De Haarlemse muzikant en liedjesschrijver Rom Helweg krijgt al een vieze smaak in zijn mond, nog vóór het deuntje zelf in zijn hoofd begint te spelen. ,,Toen ik jaren geleden met videoproducties bezig was, had ik een collega die dat regelmatig neuriede. Die hebben we op een gegeven moment in elkaar geslagen, geloof ik. Vreselijk! Zeker aan het begin van een productiedag was het verboden om dat nummer te neuriën of te fluiten.’’

Helweg vertelt dat hij als liedjesmaker eigenlijk altijd muziekfragmenten muurvast in zijn hoofd heeft zitten. Als ik een nummer aan het opnemen ben, dan blijft dat voorlopig wel in mijn hoofd zitten, ja. Als je het hebt over een ’life long’ oorwurm is dat voor mij ’Oh!, Look at me now’ van Frank Sinatra.’

,,Weet je wat trouwens schijnt te helpen, mocht je midden in de nacht - in het ’uur van de wolf’, zoals ze dat wel noemen - ligt te mijmeren en zo’n stukje melodie komt binnenzetten? Je bed uitgaan, het nummer opzoeken en afspelen. Een oorwurm is vaak een fragment dat je in je hoofd niet afmaakt. Als je het helemaal afspeelt, is het klaar.’’

Er zijn inmiddels wereldwijd diverse wetenschappelijke studies naar het fenomeen oorwurm verricht. Daaruit komt onder meer naar voren dat waarschijnlijk de zogenoemde ’fonologische lus’ daarin een rol speelt: het kortetermijngeheugen voor klanken dat belangrijk is als je een zin wilt kunnen afmaken. Die lus lijkt op een bandje dat steeds weer opnieuw wordt afgespeeld. Wetenschappers vermoeden ook regionale verschillen. Waar de Vogeltjesdans in Europa een van de bekendste oorwurmen is, is ’YMCA’ van The Village People dat in Amerika.

Helweg: ,,Weet je wie kennelijk vol zit met oorwurmen? Erwin Benjamins. Die neuriet zelfs dwars door je heen als je één-op-één een gesprek met hem aan het voeren bent.’’

De Haarlemse saxofonist en componist: ,,Ha, dat klopt. Ik heb daar zelf geen enkele controle over! Het zijn meestal mijn eigen composities, die eruit komen. Er wordt over wat ik maak ook altijd wel gezegd dat het ’catchy’ is.’’

Of een melodie een oorwurm kan zijn, heeft volgens Benjamins vooral met spanningsbogen te maken. ,,Je moet op YouTube eens ’Bobby McFerrin demonstrates the power of the pentatonic’ opzoeken. Hij bespeelt daarin het publiek, en wat hij daar doet heeft veel raakvlakken met oorwurmen.’’

Ondertussen is Benjamins zelf medeverantwoordelijk voor een echte Haarlemse oorwurm. Hij maakte het arrangement en de eindmix voor Fredie Kuipers ’Haarlem, wat ben je mooi!’.

,,Dat is inderdaad wel een oorwurm geworden, zeg!’’, zegt Fredie Kuiper zelf over haar lied. ,,Zeker in de periode dat we de video daarbij opnamen (met gastbijdragen van tientallen Haarlemse vocalisten en muzikanten, red.) heb ik het zo vaak gespeeld dat het niet meer uit mijn hoofd te krijgen was. Dat is inmiddels wel wat afgezwakt. Of ikzelf nog andere oorwurmen heb? ’Yesterday’ van The Beatles is er voor mij één. Gelukkig wel een mooi nummer.’’

’Uit het niets’

Waarmee maar bewezen is dat een oorwurm weliswaar irritant kan zijn, maar niet per definitie lelijk is. Zo blijkt ook uit wat de Haarlemse singer-songwriter Yorick van Norden erover zegt: ,,Het is verbazingwekkend hoe flarden van songs zich ogenschijnlijk willekeurig en vanuit het niets kunnen aandienen. Het gros van mijn oorwurmen zijn songs die ik mooi vind en betekenis voor mij hebben. Een oorwurm kan voor mij ook een stukje muziek zijn dat om ongrijpbare redenen dusdanig fascineert en/of raakt dat ik het eindeloos kan blijven draaien zonder dat de verveling toeslaat. Een obscuur liedje als ’Mrs. Bluebird’ van Eternity’s Children heb ik weleens dertig keer achter elkaar gedraaid in de hoop dat het liedje haar geheimen zou prijsgeven of ik haar mysterie zou kunnen ontrafelen.’’

Persoonlijk heb ik een heel eigen remedie tegen een oorwurm. Het is een paardenmiddel, maar zelfs Kylie Minogue’s ge-’La-la-la-la’ is ermee te verdrijven. Met Nico Haaks ’Honkie Tonkie Pianissie’!

Honkie Tonkie Pianissie op je sinaasappelkissie, speel maar ver-der, alsmaar ver-der...!

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.