IJmuidense autodieven die op spijkermat reden, blijken minderjarig

De politie is terughoudend met het gebruik van de spijkermat.

Hein Flach
Hoofddorp

De twee autodieven die vorige maand in Hoofddorp zijn aangehouden na het gebruik van een spijkermat, blijken minderjarig te zijn.

Het gaat om een 16-jarige en een 17-jarige IJmuidenaar, laat een woordvoerster van het openbaar ministerie weten. Dat is ook de reden dat het OM terughoudend is in het geven van informatie in deze zaak.

De 17-jarige verdachte zit nog in voorlopige hechtenis. De 16-jarige verdachte is door de rechtbank geschorst uit voorlopige hechtenis en zit op dit moment dus niet vast.

,,Het onderzoek is nog niet afgerond, hetgeen dus ook betekent dat er nog geen beslissing door de officier van justitie is genomen over de afdoening en er dus ook nog geen definitieve tenlastelegging is. Beiden worden op dit moment verdacht van betrokkenheid bij de diefstal van de auto.’’

De derde persoon die in de vluchtauto zat is niet aangehouden en nog voortvluchtig.

Half november werd in Hoofddorp door de politie een spijkermat gebruikt om vluchtende autodieven tot stoppen te dwingen. Hierdoor werd een achtervolging beëindigd. Beide IJmuidense boefjes raakten gewond. De vraag is wat de risico’s zijn van de spijkermat. Aan het woord deskundige Lex de Bont.

De vluchtende autodieven raakten ter hoogte van de Spoorlaan een tegenligger. Dat gebeurde nadat de bestuurder een door politieagenten uitgeworpen spijkermat probeerde te ontwijken. Na de aanrijding kwam de vluchtende auto tegen de vangrail tot stilstand. Niet alleen beide autodieven, ook de tegenligger raakte (licht) gewond. Er kleven dus risico’s aan het gebruik van een spijkermat. Wat zijn de ervaringen bij de inzet van dit middel? Deskundige Lex de Bont is in 2012 en-2013 een jaar lang de projectleider geweest van de pilot spijkermatten.

Wat is een spijkermat?

De Bont: ,,Het is geen nieuw fenomeen. Eind vorige eeuw heeft de politie een tijd lang spijkermatten gebruikt. Deze matten bestonden uit massieve spijkers. Nadeel van dat type was dat er geregeld een klapband volgde, waardoor er gevaarlijke situaties ontstonden. De politie vond de risico’s te groot, dus is er toen mee gestopt. Nu zijn er nieuwe vormen op de markt, ontwikkeld in Amerika. De ’spijker’ die de band ingaat, bestaat uit een hol buisje met een spitse punt. De lucht ontsnapt langzaam uit de band. Je krijgt geen klapband, de auto blijft bestuurbaar. De mat die de politie nu gebruikt, bestaat uit langwerpige elementen van schuimrubber, waarin de holle buisjes zich bevinden. De mat heeft de lengte van ongeveer twee weghelften.’’

Kunt u iets vertellen over de pilot?

,,Sommige criminelen doen er alles aan om uit handen van de politie te blijven. Tijdens achtervolgingen wordt hard en roekeloos gereden. Dat levert vaak gevaarlijke situaties op, ook voor overige weggebruikers. Dus de vraag was: is die spijkermat iets voor ons? De pilot is gedraaid van 4 juli 2012 tot 1 juli 2013. Doel was te onderzoeken of dit een geschikt middel was voor de Nederlandse politie om een achtervolging de-escalerend te kunnen beëindigen. De pilot is gehouden in regiokorpsen in Brabant. Zeeland en Noord-Holland (Kennemerland) en in delen van Amsterdam. Er waren voor- en tegenstanders van de spijkermat.

Sceptici zeiden: Nederland kent een infrastructuur met veel zijwegen, heel anders dan de highways in Amerika. Boeven kunnen gemakkelijk ergens afslaan. Ook speelde de vraag of het middel wel veilig kon worden ingezet, gelet op ervaringen uit het verleden. De spijkermatten die nu op de markt zijn, zijn uit-en-te na getest, ook vanwege de claimcultuur in Amerika. Daaruit blijkt dat een bestuurder zelfs boven de tweehonderd kilometer per uur controle houdt over het voertuig.

Dat was voor ons een mooi startpunt. We hebben 144 spijkermatten aangeschaft. Die werden verdeeld over de regio’s die aan de pilot meededen. We hebben alleen de noodhulpauto’s met een spijkermat uitgerust. Dat zijn gewone politieauto’s, die vaak 24 uur op de weg zijn. Als er een ongeluk is, of een heterdaadsituatie zoals een roofoverval, dan komt er een noodhulpauto.’’

Wat waren de resultaten?

,,In die periode is twaalf keer de spijkermat ingezet. Soms volgde een arrestatie, soms niet. In alle gevallen werd de bestuurder door lekke banden gedwongen tot stoppen. De pilot is in juli 2013 afgesloten. Ik heb de proef laten evalueren door een extern onderzoeksbureau. De korpsleiding moet nog beslissen of er veel meer voertuigen met spijkermatten worden uitgerust. Vooralsnog blijven de 144 matten die we nu hebben operationeel.’’

Wanneer mag een spijkermat worden ingezet en wie maakt die afweging?

,,Als iemand vlucht voor de politie. Het moet wel proportioneel zijn. We kijken naar wat eraan vooraf is gegaan. Je weet vooraf niet of iemand vlucht omdat-ie geen rijbewijs bij zich heeft, of dat er een wapen in de kofferbak ligt. De officier van dienst moet vooraf toestemming geven de mat te gebruiken. De agenten die hem inzetten, beslissen uiteindelijk of ze dat ook doen. Waarbij ze wel goed hun verstand moeten gebruiken.

Het moet wel op een veilige plek en op een veilig moment gebeuren. Met andere woorden: is het verstandig zo’n ding uit te gooien op een weg waar heel dikke bomen staan? Soms wel, want het voertuig blijft in principe onder controle. Maar als er net een klas met schoolkinderen langs de weg loopt, misschien toch maar niet. Is sprake van een modderige weg: niet doen.

Ook niet vlakbij een kruising of een scherpe bocht. Een vijfbaanssnelweg is niet verstandig, een gewone autosnelweg kan. Dat is twee weken geleden in Brabant nog gebeurd, toen een man die een auto had gestolen spookrijdend over de A27 reed.’’

Is een spijkermat een wapen?

,,Daar is veel discussie over gevoerd. Omdat de spijkermat niet wordt genoemd in het besluit bewapening en uitrusting politie, is het geen geweldsmiddel volgens de ambtsinstructie. Een zaklamp is ook geen wapen, want die is bedoeld om ermee te schijnen. Tot je er iemand een flinke klap mee geeft.’’

Er kleven duidelijk ook risico’s aan, bijvoorbeeld auto’s die crashen. Als er gewonden vallen, is de politie dan verantwoordelijk?

,,De spijkermat is bedoeld om - veiliger dan andere methoden - een einde te maken aan een achtervolging. Het is een van de manieren om te proberen een vluchtende verdachte te pakken. Wel zul je je altijd moeten verantwoorden voor het gebruik ervan.’’

Kan dat leiden tot een intern onderzoek?

,,Behalve in Hoofddorp zijn er bij eerdere inzetten van de spijkermat geen gewonden gevallen. Bij geen van de acties waarbij een spijkermat is ingezet, is achteraf een onderzoek door de rijksrecherche ingesteld.’’

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.