Romeinse resten met allure

De godenpijler, een van de ’Romeinse kroonjuwelen’. (Foto: Museum het Valhof)

1 / 3
Mirjam van Twisk
Nijmegen

VVV-gids Mieke Daamen houdt niet van dralen. ,,Wat gaan we eerst doen? De godenpijler, de begraven dame bij de C&A of de kapel van Barbarossa?'' Dat klinkt allemaal even spannend. We zijn in Nijmegen, niet alleen de oudste stad van Nederland, maar bovendien een plek in het bezit van Romeins erfgoed van internationale allure.

Romeins Nijmegen was een belangrijke schakel in de limes, de voormalige grens van het Romeinse Rijk. Deze verdedigingslinie doorsneed Nederland vanuit het Duitse Xanten via Nijmegen tot Katwijk aan Zee en bestond uit een systeem van versterkingen, transportroutes en nederzettingen.

Wie denkt nu nog ergens een compleet fort of wachttoren aan te treffen; helaas. De tand des tijds en wijzelve hebben hevig huisgehouden. Want de diverse door de Romeinen aangevoerde bouwmaterialen werden door de eeuwen heen met graagte gebruikt in nieuwe vaderlandse huizen en kastelen.

Godenpijler

Alleen in Heerlen zijn nog de imposante restanten van een gebouw te bezichtigen. Het Thermenmuseum toont het best bewaarde Romeinse (publieke) badgebouw van Nederland.

In Nijmegen staat Mieke Daamen inmiddels stil bij de godenpijler, een aantal grote steenblokken met daarop reliëfs van goden en ook de duidelijk zichtbare letters TIBR CSAR, oftewel Tiberius Caesar. De pilaar kende oorspronkelijk nog meer blokken, maar wordt sinds het opgraven in 1980 beschouwd als een van de 'Romeinse kroonjuwelen' in Nederland.

Frappant dat zo'n vondst zomaar buiten staat en zelfs is verbouwd tot een ludieke zonnewijzer, met bovenop een 'rondwandelende' schildpad? ,,Het is een kopie'', verklapt Mieke. ,,De echte godenpijler is in museum Het Valkhof te zien, veilig voor schadelijke weersinvloeden.''

Maar ze heeft ook nog genoeg échte overblijfselen in petto. Want Nijmegen was een echte Romeinse 'hotspot'. Op de Hunnerberg lag een groot legerkamp, op het hoger gelegen Kops Plateau een commandopost. Later verrees in Nijmegen-West een compleet nieuwe stad, Ulpia Noviomagus. Deze stad kreeg in het jaar 105 officiële stadsrechten en daarmee sleept Nijmegen de felbegeerde titel oudste stad van Nederland binnen.

Op naar de Barbarossa-ruïne in het Valkhofpark. De hele parkheuvel is trouwens archeologisch beschermd: van de prehistorie tot en met de Tweede Wereldoorlog hebben mensen hier hun sporen achtergelaten. In de restanten van de door keizer Frederik Barbarossa in de 12e eeuw gebouwde burcht, is een bonte verzameling van Romeinse bouwmaterialen te vinden. Duidelijk zichtbaar zijn imposante pilaren en dakpannen.

Loden lady

Maar we zijn natuurlijk ook nieuwsgierig naar de begraven dame bij de C&A -,,Oftewel de Loden lady''- ,lacht Daamen. ,,In de Burchtstraat, een middeleeuwse voortzetting van de Romeinse weg tussen de stad Ulpia Noviomagus in Nijmegen-West en de legerkampen in Nijmegen-Oost. De Romeinen hadden de gewoonte om vlak langs dit soort wegen hun doden te begraven.

In 2001 werd hier een loden grafkist gevonden met het stoffelijk overschot van een vrouw. Een rijke dame, want lood was in de Romeinse tijd een zeer kostbaar materiaal. ,,Net onder haar knieën zijn restjes goud gevonden, waaruit je kunt afleiden dat haar gewaad hiermee was versierd. Ze lag op een steenworp afstand van het castellum op Valkhof. Een afbeelding van het graf is nu midden op de Burchtstraat, eigenlijk de oudste winkelstraat van Nederland, ingemetseld.''

En dan moeten we van Daamen nog mee naar het Casino. Niet om te gokken, maar om te kijken naar de resten van een Romeins huis die daar bij de bouw zijn gevonden. (,,Je hoeft hier maar een spa in de grond te steken en er komen Romeinse resten mee'').

Het bijzondere is de vloerverwarming of hypocaustum. Warme lucht werd vanuit een stookruimte tussen de vloeren geblazen; door een systeem van holle stenen kon de lucht zijn overgebleven warmte kwijt aan de muren. Berekend is dat dit de meest efficiënte manier van verwarmen is. De Romeinen waren hun tijd ver vooruit, getuige alle sporen die ze in Nederland achterlieten.

Wat & Waar

De Benelux kent honderden plekken waar overblijfselen van de Romeinen te vinden zijn. De Belg Herman Clerinx beschrijft ze in een boek, dat vorig jaar verscheen: Romeinse Sporen. Hij verhaalt over 309 locaties waar vloektabletten, wachttorens, mijlpalen en tumuli zijn gevonden. Uitgever is Athenaeum, Amsterdam.

Voor meer toeristische info over Nijmegen: www.vvvarnhemnijmegen.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.