Waarom wachten op de winter?

Varen in Bartlehiem. (Foto: Suzanne Laman)

Steppen in en rond Bolsward. (Foto: Suzanne Laman)

Planetarium Eise Eisenga. (Foto: Suzanne Laman)

Kanoën op de Luts bij Balk. (Foto: Suzanne Laman)

Met een Solex op pad van Rijs naar Stavoren. (Foto: Suzanne Laman)

Op bezoek bij de Weduwe Joustra. (Foto: Suzanne Laman)

Vrouwtje van Stavoren. (Foto: Suzanne Laman)

Suppen in Sneek. (Foto: Suzanne Laman)

1 / 8
Mirjam van Twisk

In een poging onze Elfstedenkoorts wat te temperen, reizen we deze zomer enkele dagen door Friesland. Na zeker tweehonderd kilometer over grachten, jaagpaden, meren, én de gewone weg trekken we een ijskoude conclusie: waarom op de winter wachten?

Ligt de start en finish van de Elfstedentocht op de schaats in Leeuwarden, onze trip begint niet toevallig in Bolsward. Hier is het met Pinksteren altijd een gekkenhuis. Op Pinkstermaandag vertrekt er een groot peloton fietsers voor hun Elfstedentocht. Een dag eerder gaat vanuit de Hanzestad ook een kleine groep steppers op pad. Achttien uur later zijn ze compleet gesloopt terug, hun schoenen versleten.

Steppen is, ervaren we zelf, geen kinderwerk. Het kost flink wat energie. Op de klinkertjes, in de beklimming van een heuse terp en langs de winderige weilanden rond Bolsward komen we onszelf tegen.

Na deze inspanning is het tijd voor een meer relaxte manier om de route – op eigen tempo – te verkennen. Eindelijk is het mogelijk de Elfstedentocht ook per boot te voltooien. De Hel van het Noorden was lange tijd niet bevaarbaar, maar mede dankzij nieuwe schutsluizen nu wel. Vaartuigen met een maximale diepgang van 1.30 meter en een doorvaarthoogte van 2.40 meter passen onder alle bruggen door. Het zal tot aanzienlijk meer vaarbewegingen leiden. Zittend op het nieuwe terras van Koffie- en Theeschenkerij Bartlehiem, liggend naast hét bruggetje op hét kruispunt van de Tocht der Tochten, beseffen we dat dit trouwens ook voor schaatsers goed nieuws is. Tal van bruggen zijn verhoogd, rijders hoeven aanmerkelijk minder diep te bukken.

Schoonheid

In Franeker, misschien wel de meest statige van de elf Friese steden, was een dergelijke ingreep niet nodig. Daar is in lang vervlogen tijden al goed nagedacht over een samenwerking tussen natuur en mens. Een wandeling door de universiteitsstad van weleer, aan de hand van stadsgids Wiep Boddeus, levert verrassende inzichten op. Wat een historie, wat een schoonheid. Het Kaatsmuseum in de Cammingha-stins – meer Fries kan je het niet krijgen – is het bezoeken vanzelfsprekend waard, het Planetarium van Eise Eisinga is zelfs een must. De wolkammer-van-beroep met sterrenkunde als hobby, gaf een pasklaar, ontkennend antwoord op de voorspelling van een dominee dat de aarde zou vergaan. In zijn huiskamer draaien de radertjes van het tussen 1774 en 1781 nagebouwde planetenstelsel nog altijd.

Verrast door zoveel astronomisch vernuft van een autodidact, voelen we ons plots heel klein. Ook de weidsheid van het landschap draagt daaraan bij. We snijden, het is immers nu geen wedstrijd, een stukje af en trekken door terpdorpen als Wommels en Jorwert. Het laatste beetje randstedelijke spanning valt van ons af in Weidum.

Charmehotel én groene camping WeidumerHout, een prachtige, met het oog voor de duurzaamheid gerunde pleisterplaats van drieënhalve hectare net onder Leeuwarden, ligt aan de Zwette. Hier rijdt het Elfstedenpeloton in de donkere ochtend de eerste kilometers. Zonde! Want bij daglicht blijkt het er prachtig. Wij krijgen de kans er een stuk te kanoën. Het menu van de chef smaakt zodoende nog beter.

Na een prettige nacht komen we goed uitgerust aan in Sneek. En dat is maar goed ook. Nabij de prachtige Waterpoort wacht Jens, van KiteMobile, met een nieuwe uitdaging. We gaan suppen. Sup staat voor Stand-up-paddle. We krijgen een oversized surfplank en een peddel. Een zwembroek is niet noodzakelijk. Jens heeft vertrouwen in ons. Schoenen en sokken uit, de broekspijpen oprollen en gaan! Snel hebben we de balans te pakken, staan we kaarsrecht. Maar dan wacht een verrassing, de historische Sneker binnenstad kent tal van bruggen. We moeten er onderdoor, op onze knieën. Dit was toch stand-up-peddelen?

Trots dat we niettemin zonder nat pak het eind hebben gehaald, denken we toch even aan diegenen die in september – in vier dagen tijd – de hele Elfstedentocht al suppend zullen doen. Dat is ons iets te gortig. Wil je dan nog van de omgeving genieten, moeten conditie en concentratie echt optimaal zijn. Een uurtje of twee is het echter een hele belevenis.

Hartversterker

We zijn wel toe aan een hartversterkertje, hadden suppend al een adresje gespot. Achter de slijterij aan het Kleinzand ligt de nog originele, te bezichtigen jeneverstokerij, waar in 1864 Weduwe Anjenette Joustra begon met het maken van Beerenburg. De zakjes kruiden – volgens recept van de Amsterdamse koopman Hendrik Beerenburg – worden hier, onder leiding van een achter-achter-achterkleindochter, nog altijd een maand in grote ketels getrokken. De geur alleen is al een genot. Klaar voor consumptie worden de kruidige borrels ’vrijgegeven voor export naar Nederland’. Het kan dus nog Friezer!

Als we even in Balk hebben gekeken hoe de Luts – ’s winters wil het ijs hier maar matig aangroeien – er in de zomer bijligt, gaan we voor ons laatste deel van de tocht naar Rijs. Op Paed-eigenaar Anne van der Zee zet ons op een Solex en wijst ons de weg richting (het Vrouwtje van) Stavoren. Wat Van der Zee betreft hoeven we de Elfstedentocht niet te volbrengen. De Solex is zijns inziens niet gebouwd voor zulke, lange tochten. Na zeventig kilometer moet sowieso worden getankt, bovendien zijn de beestjes bijna vijftig jaar oud. De tweetaktmotor snort echter prachtig. We trekken veel bekijks, worden zelfs aangemoedigd. Even voelen ook wij ons, de winter nog ver weg, echte Elfstedenrijders.

Wat & Waar

Op www.beleeffriesland.nl is alles over deze en andere 'alternatieve' Elfstedentochten te vinden. De VVV's in Friesland hebben een handige kaart met diverse routes voor onder anderen wandelaars, fietsers, automobilisten én huifkarren, beschikbaar.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.