Tentoonstelling Waterbazen in Haarlem: pioniers in gevecht tegen het water

Kinderen hoeven zich niet te vervelen© Foto United Photos/Paul Vreeker

Sharon Frijmuth
Haarlem

Als land dat voor een kwart onder zeeniveau ligt, heeft Nederland het soms moeilijk gehad om droge voeten te houden. Dijken en waterkeringen moeten het water keren. maar dit is niet altijd even makkelijk. De tentoonstelling ’Waterbazen’ in Haarlem laat deze strijd tegen het water zien.

’Nederlands Raad en Beschermer tegen de Woede der Zee en der Stormen’. Deze tekst prijkt boven het grafmonument van Christiaan Brunings in de St. Bavokerk in Haarlem.

De woorden komen van zijn leerling en opvolger Frederik Willem Conrad, die net als Brunings wordt gezien als grondlegger van Rijkswaterstaat en een bepalende rol heeft gespeeld in de eeuwenlange strijd tegen water.

Het begon op 24 mei 1798. Waterbouwkundige Christiaan Brunings ondertekende als kersvers hoofd van het Bureau voor Waterstaat het ‘Plan tot beheeringhe van de Waterstaat in de Bataafse Republiek’.

Vanaf dat moment worden alle waterstaatszaken in het land centraal geregeld. Na zijn dood in 1805 werd hij opgevolgd door zijn vriend Frederik Willem Conrad, die Brunings werk voortzette tot zijn dood in 1808.

© United Photos/Paul Vreeker

Meer dan twee eeuwen later, op 18 november 2013, begon de restauratie van hun marmeren grafmonument in de St. Bavokerk. Doordat er plotseling veel aandacht werd besteed aan het monument, kwam het idee om het verhaal van Brunings en Conrad op een bijzondere manier te vertellen.

Bert Toussaint, historicus bij Rijkswaterstaat, vertelt: „Toen de restauratie in 2014 was voltooid, creëerde Rijkswaterstaat samen met de Hoogheemraadschappen Rijnland en Hollands Noorderkwartier, het Haarlemmermeermuseum De Cruquius en de vereniging Vrienden van de St. Bavokerk de tentoonstelling ’Waterbazen’, waarin het verhaal van de Nederlandse strijd tegen het water wordt verteld en de belangrijke rol van Christiaan Brunings en Frederik Willem Conrad wordt benadrukt.”

De laatste rustplaats van de waterbouwkundigen is gekozen als hoofdlocatie. Hoewel hun grafmonument volgens Toussaint vooral populair is bij toeristen, is hun verhaal voor velen onbekend.

Bert Toussaint op de opening van ’Waterbazen’.© United Photos/Paul Vreeker

„Waarschijnlijk heeft dit te maken met het feit dat Brunings en Conrad geen egotrippers waren, maar heel gewone ambtenaren. Hun werk was van enorm belang, maar als personen vielen ze nauwelijks op.”

Gelijktijdig zijn er op twee andere locaties ook tentoonstellingsonderdelen te zien. In het Cruquius museum wordt aandacht besteed aan de naamgever. „Nicolaus Cruquius was een icoon.

Hij heeft een enorme bijdrage geleverd aan de meteorologie als weer- en waterbouwkundige en cartograaf, en is verantwoordelijk voor de langste doorlopende weermetingen ter wereld. Het was daarom een logische keuze om een deel van de tentoonstelling in dit museum te vertonen”, stelt Toussaint.

Ook in het Rijnlandshuis in Spaarndam is een deeltentoonstelling te zien. Vooral aan het begin van de 19e eeuw was dit een belangrijke plek vanwege de scheepvaart- en spuisluizen en de strategische ligging tussen het Spaarne en het IJ.

Klimaatverandering

Tijdens de tentoonstelling wordt er naast het verleden, ook voldoende aandacht besteed aan de huidige klimaatsituatie, bijvoorbeeld in een interactief spel van het KNMI waarbij de enorme gevolgen van klimaatverandering voor Nederland duidelijk worden. Volgens Toussaint is het belangrijk dat mensen beseffen hoe nijpend de klimaatproblemen zijn.

„Onze leefsituatie is uniek. Het werk dat we nu leveren in de strijd tegen het water is goed, maar dit is geen garantie voor de toekomst. Vroeger vertrouwden we blindelings op de dijken om ons te beschermen, maar dit is niet meer voldoende. We zullen met innovatieve ideeën moeten blijven komen, willen we in de toekomst letterlijk ons hoofd boven water houden.”

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.