Nibud: 35 jaar grip op je geld

1 / 2
Durk Geertsma

Van girocheques naar online betalen; van auto kopen naar auto delen. Het Nibud kijkt al 35 jaar mee in het huishoudboekje van Nederland. Nibud, het Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting, is een product van de vorige grote crisis. Begin jaren ’80 worstelden we collectief met geld. Want het was crisis, de werkloosheid steeg, banken waren in opkomst, onze huizen bleken onverkoopbaar. Hoe ga je dan slim met je geld om?

Nederland kreeg, na een oproep vanuit de politiek, het Nibud. Een onafhankelijke stichting waar zowel de consument als professional terecht kan met vragen over geld. „Die onafhankelijke positie hebben we nog steeds”, zegt woordvoerder Gabriëlla Bettonville. „Daardoor kunnen we ook kritisch zijn en bijvoorbeeld goede koopkrachtplaatjes maken. Bij ons krijg je geen reclame, de informatie die we geven is toegankelijk en belangeloos. De behoefte hieraan is nog net zo groot als toen. Hoewel de onderwerpen voor een deel veranderen, blijft goede voorlichting over geld belangrijk.”

Schamen

Vragen aan Nibud worden anoniem gesteld, waardoor onbekend is wie gebruik maakt van de adviezen. Schamen doen we ons echter allang niet meer; omgaan met geld moet je leren. Angela Groothuizen schreef dit voorjaar een column op Vrouw.nl over de bijdrage die Nibud leverde in de financiële opvoeding van haar dochters Lola en Nona. ’Mijn meisjes kennen de waarde van geld. Dat heb ik ze geleerd met de hulp van het Nibud. Vanaf het moment dat ze wisten hoe veel de muntjes waard waren, heb ik ze volgens de Nibudrichtlijnen zakgeld- en vanaf de middelbare school kleedgeld gegeven’.

Dat deed ook Nicolette Witjes (49): „Steeds meer vriendinnen van onze dochter krijgen kleedgeld. We hebben we op de site gekeken welk bedrag realistisch is voor een 15-jarige. Want die meiden maken elkaar - en ons - helemaal gek natuurlijk.” Ook Marco van de Meer en zijn dochter raadpleegden Nibud, omdat Sanne gaat studeren en graag op kamers wil. „We hadden geen notie van de maandelijkse kosten, toeslagen en tegemoetkomingen waarmee studenten te maken hebben. Evenmin wisten we hoe veel Sanne moet sparen en bijverdienen om rond te komen straks.”

Omrekenen

Een van de grootste financiële omschakelingen in de geschiedenis van het Nibud was de komst van de euro in 2002. Daarover ontstond collectieve onrust. Iedereen ging omrekenen, daar ging enorm veel energie in zitten, we moesten wennen. Dus kreeg iedereen vanaf zes jaar een setje nieuwe munten van de minister, een leeftijdsgrens die in overleg met Nibud werd bepaald.

Bettonville: „Dan moet de financiële opvoeding beginnen. Het heeft lang geduurd voordat we aan de munt gewend waren, we zijn vaak geraadpleegd. En nóg horen we wel eens: was die euro echt nodig, kunnen we de gulden niet terugkrijgen? Het begin van de crisis was weer zo’n moment. Als het financieel slechter gaat, wordt een aanleiding gezocht. De komst van de euro werd met terugwerkende kracht aangegrepen.”

In 2013 werd Nibud 5,2 miljoen keer geraadpleegd, tien jaar geleden 1 miljoen keer. De vragen die werden gesteld of waarvoor op de site een antwoord werd gezocht, hebben een duidelijke relatie met de recente crisis. „Consumenten worstelen met betalingsachterstanden, willen weten hoe ze schulden kunnen voorkomen, hoe ze slimmer omgaan met geld. Wie in problemen zit, wil snel een praktische oplossing. Wij verwijzen door naar onafhankelijke schuldhulpverlening in hun gemeente.”

Betrouwbaar

Ook professionals raadplegen de organisatie vaak, bijvoorbeeld om meer inzicht te krijgen in financiële mogelijkheden van hun cliënten. De Nibud-cijfers vormen betrouwbare ondersteuning bij financiële informatieverstrekking en hulpverlening. Ze zijn vorig jaar bijvoorbeeld gebruikt door woningcorporaties om een tool te maken waarmee huurders kunnen zien of de hoogte van de huur past bij hun uitgaven. Ook pensioenuitvoerders zetten de referentiecijfers in om hun klanten voor te lichten op het gebied van te verwachten inkomsten en uitgaven.

Nibud is een voorlichter, maar tegelijk het nationale onderzoekscentrum dat zich buigt over onze financiële gezondheid. Gabriëlla Bettonville en haar collega’s zien financiële problemen toenemen, het goede nieuws is dat de laatste crisis tot een mindset over geld leidde. „Goed omgaan met budget is bij een veel grotere groep Nederlanders een behoefte. Het aantal vragen daarover is zelfs verdubbeld. Die vragen krijgen we rechtstreeks, maar er wordt ook vaker via onze website en de tools die we voor consumenten ontwikkelden antwoord gegeven.”

Huishouden

Veranderden de vragen in 35 jaar? Nauwelijks, zo blijkt. „In de beginperiode werd vaak gevraagd hoeveel geld de man zijn vrouw moest geven voor het huishouden. Nu horen we: wat hebben we nodig om de boodschappen te doen? Ook zie je dat door veranderingen in de manieren van betalen onze voorlichting verandert. Zo hebben we bijvoorbeeld eerder voorlichting gegeven over het betalen met cheques en acceptgiro’s. Nu lichten we voor over veilig online betalen.”

Digitalisering van de samenleving heeft sowieso een grote invloed op de voorlichting. Er zijn veel meer verleidingen dan vroeger. „Nu zet je je computer aan en je krijgt advertenties die bijna letterlijk aan jou gericht zijn te zien. Je surfgedrag wordt gevolgd, zodat je de jurk die je net niet gekocht hebt bij een onlineshop, wel weer op Facebook als advertentie ziet. Het wordt op zo’n manier moeilijk om verleidingen te weerstaan. We geven tips hoe je hier mee om kunt gaan en je grip op je portemonnee houdt.”

Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat 6,5 miljoen mensen wel eens spijtaankopen doen. 3,5 miljoen doen zelfs aankopen waar ze helemaal geen geld voor hebben. Het Nibud past voorlichting steeds meer aan. Van enkel kennisoverdracht naar ondersteuning bij het veranderen van gedrag.

Schuldenpreventie

Herkennen en voorkomen van financiële problemen heeft prioriteit. Daarom zal het instituut in zijn jubileumjaar veel nadrukkelijker aandacht vragen voor het financieel gedrag van consumenten. Er komt een congres en er verschijnt een boek met adviezen waarmee bedrijven en instellingen hun beleid kunnen aanpassen.

,,Onze relatie met geld toont een golfbeweging”, constateert Gabriëlla Bettonville. „Vlak voor de crisis kon het in veel Nederlandse gezinnen niet op, het was makkelijk en hip om te etaleren dat we het goed hadden. Die trend heeft plaatsgemaakt voor het tegenovergestelde: we komen er liever ronduit voor uit dat we normaal en verstandig met geld kunnen omgaan. En we durven eindelijk hardop te zeggen dat we onze boodschappen bij de Aldi doen. Bewust omgaan met budget is de nieuwe werkelijkheid, de trend van duurzaamheid geldt gelukkig ook voor budget.”

Ze kent steeds meer initiatieven waardoor dat bereikbaar wordt. „Vroeger kochten jongeren een auto, dat was iets om trots op te zijn. Tegenwoordig delen ze er liever een. Artikelen die je niet vaak nodig hebt, worden samen aangeschaft. Waarom een dure hogedrukspuit kopen die je maar één keer per jaar nodig hebt?”

Nibud twijfelt niet over zijn eigen duurzaamheid. „Nieuwe generaties hebben nieuwe problemen. Onderzoek blijft daarmee noodzakelijk. Voor onszelf en de professionals becijferen we wat het leven kost. Denk daarbij aan studiekosten, hypotheken, leningen, levensonderhoud, enzovoort. Hoeveel buffer heb je nodig om klappen op te vangen? Het antwoord is voor elke inkomensgroep anders. De vraag blijft, het antwoord verandert continu.

„Eerlijk advies blijft voor alle inkomensgroepen relevant, niet alleen voor mensen die worstelen met geld. Iedereen heeft kinderen, een huis, een auto. Wie met geld omgaat, benadert ons want we hebben allemaal behoefte aan financiële rust. Uit onze onderzoeken blijkt dan ook dat niet geld op zich gelukkig maakt, maar grip op geld wel.”

Reageren? bijlageredactie@hollandmediacombinatie.nl

Nibud-weetjes

Het Nibud werd in 1979, tijdens de toenmalige crisis, opgericht.

Vorig jaar werd de organisatie 5,2 miljoen keer online geraadpleegd.

Op www.nibud.nl staan veel antwoorden op financiële vragen, via de site zijn ook brochures en boekjes te downloaden en te bestellen.

Handig is de Nibud Agenda, met elke week handige weetjes over hoe je je gedrag rondom geld zou kunnen veranderen.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.