Grote plas Haarlemmermeerse Bos: een adoptiekind vol waterleven

Zakken vol troep kwamen dit weekeinde uit de vijver van het Haarlemmermeerse Bos. bovenwaterfoto’s Marco Garitta

Even wat mossels scoren voor nader onderzoek. Onderwaterfoto’s Axel Gunderson

Rond en sterk in het Haarlemmermeerse Bos: de Quaggamossel.

Overzicht van de buit van het afgelopen weekeinde.

1 / 4
Paul van der Kooij
Hoofddorp

Lyrisch is Axel Gunderson over de grote vijver van het Haarlemmermeerse Bos. Zulk helder water heb je in Nederland niet vaak. En op helder water zijn duikers als Gunderson dol.

Zo zien ze meer van het kindje dat ze in 2011 hebben geadopteerd. Niet om geld over te maken en achterover te leunen. Nee, duikers hebben een Project Baseline Haarlemmermeer gevormd, onder leiding van Axel.

Project Baseline is een organisatie die duikers wereldwijd aanspoort om meren, grotten, wrakken en locaties op zee te ’monitoren’ vanaf een goed vastgelegd beginpunt. Ook later kunnen mensen dan zien wat er verandert via foto’s en logboeken met tabellen. Mocht de situatie ergens verslechteren, dan kunnen instanties ’tijdig worden gewaarschuwd’.

Meetpunten

Om goed te kunnen vergelijken, werken duikers met een (groeiend) aantal vaste meetpunten. De oudste punten zitten op een ver het meer instekende steunpaal onder restaurant Vork & Mes. Op drie, zes en negen meter diepte zijn markeringen aangebracht op het beton. 52 weken per jaar worden zicht en temperatuur daar gemeten. Ook maken duikers foto’s van de aangroei van mosselen, algen en dergelijke. Die aangroei kan ’behoorlijk heftig zijn’. Op pvc-platen die aan baksteen zijn bevestigd, groeit eveneens het nodige.

Quaggamossel

Nieuwe gast in de plas: de Russische quaggamossel. Sinds 2004 leeft die al volop in de Amsterdamse grachten, de Vecht en de Sloterplas. Maar het Hoogheemraadschap van Rijnland merkt dat de exoot de laatste jaren oprukt richting Groene Hart.

Volgens het schap wordt het water zienderogen helderder waar het dier verschijnt, zoals in Kager- en Westeinderplassen. De mossel met zijn goed ontwikkelde filters heeft namelijk een ’enorm vermogen om algen en andere zwevende deeltjes uit het water te zeven’.

Gunderson houdt een slag om de arm. En omdat het een nieuwe ontwikkeling is én omdat zijn team ook velden met dode quagga’s heeft gezien. ,,Het zicht is ook niet echt slechter of beter geworden in de plas, de laatste tijd. Trouwens, ook boven velden met ’gewone’ driehoeksmossels zie je dat het water helderder is.’’

Jaren '70

De zevenhonderd meter lange en drie tot vierhonderd meter brede vijver is in de jaren ’70 gegraven. Zand en klei werden gebruikt bij de aanleg van rijkswegen in de buurt. En rond het water ontstond een recreatiegebied. Eind vorige eeuw, in de aanloop naar de Floriade, doken er zoveel giftige blauwalgen op dat ’Rijnland’ een installatie aanlegde die via pijpen lucht onderin de vijver blaast. Tussen de plekken waar de lucht loodrecht tegen de bovenliggende pontons klotst, gaat het water sterk circuleren. Idee daarachter: waar algen dol zijn op zon en door zonnestralen verwarmd water, worden ze juist naar de donkere, koudere waterlagen gedrukt. Als ze daar al niet afsterven, leven ze hooguit als kasplantje.

Omdat de energievretende installatie op omvallen stond, drong in 2011 de vraag zich op: wat nu? Een nieuw, zuinig exemplaar nemen? Of kan de plas ook zonder zo’n ding?

In 2012 werkte de installatie nog slechts onder twee van de vier pontons. In 2013 ging-ie helemaal uit. ,,We hebben dit jaar wel een soort blauwalg gezien, maar die is niet schadelijk is voor de volksgezondheid’’, weet Gunderson. En dat terwijl de temperatuur in de bovenste laag tot wel vijf graden warmer werd: 23 tegen 18 graden.

Schoon water

Zoetwaterkwallen lijken het daardoor moeilijk te krijgen. Maar kranswieren rukken juist op. ,,En ook die staan voor schoon water’’, weet Gunderson. ,,Het onderwaterleven is toch al zeer gevarieerd.’’ Zo is ’een prachtig onderwaterlandschap ontstaan’ op de grote blokken klei die bij het graven boven kwamen. Ook zijn er ’zeker drie meervallen, zwemmen er snoeken, snoekbaarzen en palingen’.

Die hebben genoeg vissen om op te jagen. Omdat die zich weer zich tegoed kunnendoen aan wolken kleine garnaaltjes en die - op hun beurt - aan watervlooien, plankton en noem het mooie in de plas maar op. Sommige vissen zijn er uitgezet. Andere zijn mogelijk binnengezwommen via het kanaal bij de Geniedijk. En gebléven.

Baseline

Info over het duikproject in het Haarlemmermeerse Bos staat op http://baselinehaarlemmermeer.blogspot.nl. De site toont foto’s en films. Maar ook zicht en watertemperatuur, in grafieken gevangen.

Goed zicht

Het zicht in de grote, twaalf tot negentien meter diepe, vijver van het Haarlemmermeerse Bos is gemiddeld vier tot vijf meter. Soms zelfs dertien.

Klikobak vol

Een Klikobak vol plastic en andere harde troep werd dit weekeinde uit de grote vijver van het Haarlemmermeerse Bos gevist. Heel veel bekertjes, flesjes en zakjes. Maar ook: een paraplu, een kinderstep, een Klikobak en het nodige glaswerk. En de dertig ingeschakelde duikers hoefden daarvoor alleen het gedeelte bij Papa’s Beach House af te zoeken..

Een filmpje waarin duikteamleider Axel Gunderson laat zien hoe goed de Quaggamossel filtert.

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.