Fenomenaal afscheid van Hayao Miyazaki met ’The wind rises’

Hanneke van den Berg

In ’The wind rises’ lopen dus geen figuren rond met verfijnde huidjes of zeer gedetailleerde expressie. De tekeningen zijn wel levendig, maar in de ogen van westerlingen nog vrij conventioneel.

Anders dan de Pixar-, Disney- of Dreamworks-animatiestudio’s doet Ghibli geen moeite om natuurelementen te laten lijken op écht water, vuur of aarde.

Er is geen sterveling die daarover valt. Ghibli - en in het bijzonder de 73-jarige regisseur Hayao Miyazaki - maakt zulke fantasierijke films, dat de Hollywoodproducties het nakijken hebben. In 2003 won Miyazaki met ’Spirited away’ zelfs de Oscar voor Beste Animatiefilm en liet het populaire Amerikaanse spektakel ’Ice age’ met lege handen naar huis gaan.

Nu het slechte nieuws: ’The wind rises’ is Miyazaki’s laatste film. En dus komt er een einde aan het rijtje meesterwerken waarvan ’Ponyo’, ’Princess Mononoke’ en ’Howl’s moving castle’ de bekendste zijn.

’The wind rises’ is weer net zo’n kunstwerkje als de genoemde titels, met betoverende kleuren en een grenzeloze fantasie. Toch voelt het slotfestijn van Miyazaki totaal anders dan zijn voorgangers. ’The wind rises’ is namelijk een historisch drama en blijft dus weg van bovennatuurlijke werelden en bizarre creaturen. Om toch niet helemaal afscheid te nemen van die elementen, zijn er enkele droomsequenties waarin hoofdpersonage Jiro Horikoshi zijn wensen en wilde luchtvaartplannen op een rijtje zet.

Vliegtuigkenners en historici moeten die naam kennen: Jiro Horikoshi was een wereldberoemde gevechtsvliegtuigontwerper, die in de Tweede Wereldoorlog revolutionaire vliegtuigen creëerde. Met name de Mitsubishi Zero Fighter gooide destijds hoge ogen.

In de media werd ’The wind rises’ daardoor meteen tot een controversiële film omgedoopt. Zelfs politici bemoeiden zich ermee. „Waarom iemand verheerlijken die moordmachines heeft gebouwd?”, zo klonk hun verwijt. Fans van het eerste uur uitten ook kritiek na het verschijnen van de trailer. „Die vliegtuigen werden gebouwd door Koreanen en Chinezen die gedwongen werden die arbeid te leveren”, was hun weerbarstige commentaar op het wereldwijde web.

Wie de film nader bekijkt, ziet dat Miyazaki niet oordeelt, maar zich focust op de levenslust van het genie. De innemende biografie begint met zijn kindertijd. Als kind droomt Jiro van het besturen van vliegtuigen, maar door een oogaandoening zal dat nooit geschieden. Hij zet zijn zinnen op het ontwerpen van vliegtuigen en vertrekt als student naar Tokio om het vak te leren.

Bij aankomst in Tokio heeft een vernietigende aardbeving grote invloed op de levensloop van Jiro. Net zoals overige grote, historische gebeurtenissen zoals de Depressie, de tuberculose-epidemie en de Japanse deelname aan de Tweede Wereldoorlog.

’The wind rises’ is een reis door de psyche van Jiro én de historie van Japan. Dat maakt de film minder geschikt voor jeugdige kijkers. Het onderwerp is soms wat technisch en bij vlagen obscuur, zelfs voor een ouder publiek. Was deze biografie als speelfilm verschenen, dan had hij waarschijnlijk de Europese cinema’s niet bereikt. Maar wat Miyazaki ermee doet, is fenomenaal. Vooral de liefde tussen Jiro en zijn zieke vriendin (plus haar naderende einde) wordt op zo’n gevoelige wijze geportretteerd dat het afscheid van Miyazaki nóg harder aankomt.

The wind rises

Regisseur: Hayao Miyazaki

Met (stemmen van) Hideaki Anno, Miori Takimoto

Vier sterren

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.