Gedetineerden galmen nog na in de Koepel

De Groot leidt rond: ,,Als ik aan het eind van de middag de Koepel uitliep dan zei ik: pfff. Eindelijk stilte.’’© Foto United Photos/Paul Vreeker

1 / 8
Jacob van der Meulen
Haarlem

De belangstelling voor een rondleiding in de Koepel begint massale vormen aan te nemen. Meer dan twaalfhonderd mensen, vooral Haarlemmers, grijpen de kans aan om eindelijk eens een kijkje te kunnen nemen in het gebouw. Haarlems Dagblad liep mee met Marc de Groot die er van 2005 tot 2014 als bewaarder werkte. ,,Dit was tenminste nog een echte gevangenis’’, zegt hij en laat een dikke stalen deur even keihard dicht knallen.

Hij probeert de eerste vraag aan de groep belangstellenden altijd een beetje voorzichtig te formuleren. Je hoeft er ook geen antwoord op te geven hoor, zegt Marc de Groot goedwillend. ,,Maar wie van u is hier wel eens eerder geweest?’’ Het blijft erg stil in de toegangshal van het huis van bewaring De Vest naast de Koepel.Tja, zal hij later zeggen. ,,Ze zeggen alleen dat ze wel eens op bezoek zijn geweest. Maar ik moet zeggen dat ik ook nog geen bekenden ben tegengekomen.’’

De groep van vandaag bestaat uit het maximum van twintig personen met een hoger percentage vrouwen en is verder van alle leeftijden. Er zijn mensen bij die wel bekend zijn met het gevangeniswezen, maar dan op beroepsmatige basis. Voor de sluiting verzorgde Marc de Groot (49) al rondleidingen voor rechtenstudenten, criminologen, gevangenispersoneel uit andere landen en beveiligers. ,,Ik reed een paar maanden geleden langs de Koepel en kwam in gesprek met huisbewaarder Wagenhof. Al snel daarna ben ik begonnen met de rondleidingen. Voor iedereen nu.’’

Marc de Groot wil in zijn rondleiding duidelijk maken hoe het was om in de Koepel en de Vest te werken, maar ook hoe het was om er vast te zitten. Zijn verhaal wordt op dat laatste punt geïllustreerd door de vele ontboezemingen die gedetineerden vastlegden op de muren en prikborden in hun cellen. Hun verzuchtingen zijn bijna hoorbaar.

In de periode dat De Groot als bewaarder in de Koepel werkte, was het al geen gevangenis meer maar een huis van bewaring. Dat betekende dat er geen veroordeelden, maar verdachten zaten. ,,Iedereen was voor de wet nog onschuldig, totdat de rechter een uitspraak deed. Dat kon na een week maar ook na anderhalf jaar zijn.’’

Wietlucht

Sommige verdachten gingen tijdens hun hechtenis overigens wel over de schreef. In de recreatiezaal gingen regelmatig de stoelen door de lucht en hing er regelmatig een flinke wietlucht boven in het gebouw. De Groot: ,,Dat was de drugsvrije afdeling. Tja, zo heette het wel, maar daar was alles mee gezegd. Er kwamen wel gewoon drugs binnen. Goed de volgende dag allemaal een positieve urinecontrole en drie dagen cel zonder televisie.’’

Door de ramen van de Vest en de Koepel konden gedetineerden niet naar buiten kijken. ,,Begrijpelijk want om ons heen woonden mensen. Tijdens het eten zitten dan dertig mannen door het raam op je bord te kijken. Of ze willen wat laten zien wat mensen niet leuk vinden.’’

In de isoleercellen kwamen de gedetineerden als ze bijvoorbeeld agressief waren tegen het personeel. De directeur werd gealarmeerd, die hoorde de partijen en bepaalde of en hoe lang de gedetineerde in de cel moest. Vaak voor maar liefst twee weken. De Groot: ,,Daarna werd je overgebracht naar Vught en op een zwarte lijst geplaatst. De man kwam nooit meer naar deze bajes terug.’’

In een van de isoleercellen staat op de muur gekalkt dat ene ’NICO’ een ’nepcipper’- bedoeld wordt cipier - een ’DIEF’ is en een ’TERING LIJER!!!’. Ach, De Groot wijst maar even naar een andere muur waar juist lovende opmerkingen over de bewaking worden gemaakt. Vooral ’die grote zware kerel’. Als commandant van de IBT - zeg maar de ME van de gevangenis - kijkt de fors gebouwde bewaker naar de tekst. ’Er zitten ook echt goede mensen tussen. Hij is echt een goede jonge met een hartje op de goede plek. Hij begrijpt het leven en heeft mensenkennis, hij neemt altijd de tijd voor iemand. Hij moet in de toekomst de directeur van de PI worden.’

In de negen jaar dat hij er werkte, pleegden dertig gedetineerden zelfmoord, vertelt De Groot bewogen. Ondanks het feit dat op de extra zorgafdeling veel aandacht aan verwarde en psychotische verdachten werd besteed. ,,Heel, heel erg triest.’’

De eerste keer dat hij op de luchtplaats toezicht moest houden ’scheet’ hij ’bagger’. ,,Zeventig gedetineerden liepen steeds om de vier bewakers heen. Ze zwommen als haaien om een prooi. Je kreeg een nekhernia van het voortdurend om je heen kijken.’’

Op de binnenplaats van de Koepel is het nu stil. Een wereld van verschil met toen hij er nog werkte. De Groot: ,,Er was altijd een ongelooflijke hoeveelheid geluid. Gevangenen maakten geluid om het geluid. Stonden tegen de deuren te bonken en sloegen de deuren altijd hard dicht. Hoor maar eens.’’ Een ongelooflijke kanonslag klinkt over de binnenplaats als hij een celdeur sluit. ,,Als ik aan het eind van de middag de Koepel uitliep dan zei ik: pfff. Eindelijk stilte. In de auto bleef de radio uit. Je wilde rust. Een keer sloeg de bliksem bovenin de Koepel terwijl ik over de binnenplaats liep. Ik had een hartslag van 200.’’

Shaneequa Bruggeman uit Haarlem heeft zelf gewerkt bij de medische dienst van het justitieel complex Schiphol. Ze is voor het eerst in de Koepel. ,,Op Schiphol is het allemaal heel modern. Hier voel je echt wat een gevangenis is. Misschien wat minder menselijk, maar wel heel mooi. Het is zo’n prachtig gebouw. Het is gewoon een feest om hier te zijn.’’

Aan het slot geeft De Groot mee: ,,Ga naar buiten en bedenk maar eens hoe het is om vrij te zijn.’’ Zelf gaat hij snel weer naar binnen. Naar zijn geliefde gevangenis. ,,Nu werk ik op het justitieel complex Schiphol, maar als de Koepel weer open zou gaan als gevangenis zou ik onmiddellijk terugkomen. Honderd procent, daar hoef ik niet over na te denken. Diep in mijn hart vind ik dat de Koepel een gevangenis had moeten blijven. Ik hou toch een beetje van de oude aanpak. De Koepel straalt uit: Dit is een bajes.’’

Info: www.kijkindekoepel.com

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.