Zonder wrijving geen glans

Durk Geertsma

De baas tegenspreken doe je niet zo gauw. Toch zouden bazen blij moeten zijn met kritiek van de werkvloer. Want zonder wrijving geen glans.

Als je nooit tegenspraak ontmoet, hoe weet je dan of je je werk goed doet?’' Amalia Deekman stelt een simpele vraag, maar de eigenaar van het Utrechtse coachingsbureau ATenD slaat de spijker ermee op de kop. Weten of je je werk goed doet, is belangrijk voor werknemers. Maar ook de top van het bedrijfsleven heeft dat nodig en begint tegenspraak meer te waarderen.

Kritische geluiden uit de organisatie zijn steeds vaker welkom. Ze maken bedrijven sterker. Dat komt vooral omdat ze tunnelvisie en bedrijfsblindheid voorkomen. Twee mensen zien nu eenmaal meer dan één. Ook verschillen in achtergrond, opleiding en werkervaring zorgen voor een bredere kijk op zaken en dus voor betere besluiten.

Tegenspraak heeft voor de leiding van een bedrijf meer pluspunten. Een ander belangrijk winstpunt van tegenspraak is dat medewerkers zich meer betrokken voelen bij hun bedrijf of organisatie. Dat maakt dat ze zichzelf graag blijven verbeteren, door te leren van hun fouten en door met nieuwe ideeën te komen.

Gerrit Zalm

Eén van de bekendste aanhangers van tegenspraak is misschien wel Gerrit Zalm, de voorman van ABN Amro. In het tijdschrift ManagementTeam zei hij onlangs: ,,Het sergeantmajoorsmodel van ’Ik ben hier de baas, ik weet het het best en ik zeg precies wat je moet doen’ lukt niet meer. Natuurlijk moet de leidinggevende soms beslissingen nemen. Maar het basismodel is dat medewerkers zelf met ideeën komen. Het moet een permanent verbeterproces worden. Je haalt enorm veel kennis en ervaring op, die op de werkvloer leeft en die wij op het hoofdkantoor echt niet hebben. Die benut je voor de organisatie en de klanten.’’

Nu kregen natuurlijk juist de banken er flink van langs omdat ze te weinig aandacht besteedden aan juist gedrag en een goede bedrijfscultuur. In een uitermate kritisch rapport schreef De Nederlandsche Bank vorig jaar: ’Vaak hebben bestuursvoorzitters een dominante leidersstijl. Hoewel er bestuurders zijn die zich kritisch opstellen, komt oppositie in de praktijk te weinig voor. Terwijl constructieve kritiek de kwaliteit van het besluitvormingsproces juist verhoogt. De kans op beslissingen waarbij risico’s over het hoofd worden gezien, wordt kleiner. Daarom vinden we het organiseren van tegenspraak belangrijk’.

Wordt de put gedempt als het kalf is verdronken? Niet alleen bij de banken moest het eerst misgaan voordat tegenspraak op poten werd gezet. De politie en het Openbaar Ministerie hebben na een aantal gerechtelijke dwalingen een beleid tegen tunnelvisie ontwikkeld. Nog maar onlangs riep de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid de besturen van woningcorporaties, onderwijs- en zorginstellingen op ervoor te zorgen dat ze voortaan weerwerk krijgen. Ook die organisaties kregen de laatste jaren te maken met flink wat schandalen.

Op waarde schatten

Het lijkt er dus op dat tegenspraak zo langzamerhand op waarde wordt geschat. Het bedrijfsleven, van nature daadkrachtiger dan grote overheidsorganisaties, omarmt het fenomeen al langer. De meeste bazen, zo blijkt uit onderzoek, krijgen het liefst tegenspraak als ze bezig zijn een strategie uit te stippelen. Sommigen staan er ook nog voor open als de besluiten eenmaal zijn gevallen; aan de uitvoering valt tenslotte ook nog vaak iets te verbeteren.

Innovatieveranderaar Bart Stofberg schrijft het Nederlandse succes op de internationale innovatieladder zelfs toe aan onze bereidheid naar tegenspraak te luisteren. „Iedere verbetering is ooit begonnen met een meningsverschil met iemand die vond dat het anders moest. Dat wil natuurlijk niet zeggen dat ieder meningsverschil leidt tot een verbetering. Het is de kunst de goede soort meningsverschillen te herkennen en te koesteren.”

5 tips voor werknemers

Is er geen formeel moment voor inspraak, vraag dan of je wat ideeën mag delen.

Denk niet vanuit jezelf, maar vanuit de organisatie. Die moet immers vooruit. Als dat lukt, ga jij vanzelf méé vooruit.

Vertel niet alleen wat er verkeerd gaat, geef er gelijk een mogelijke oplossing bij.

Onderbouw je stellingen. Probeer concreet te maken wat de gevolgen zijn van een krakkemikkige procedure en wat de winst is van een andere aanpak.

Houd het zakelijk. Je mag best vertellen dat je je ergens boos over maakt, maar reageer niet op het moment dat je boos bént.

5 tips voor bazen

Beschouw tegenspraak als positieve betrokkenheid en een kans om te leren. Níét als ondermijning van je gezag.

Zorg ervoor dat je goed kunt uitleggen waarom een plan of proces er zo uitziet en geef aan dat er ruimte is voor verbetering.

Maak vooraf én achteraf duidelijk hoe tegenspraak meetelt in de uiteindelijke beslissing.

Bedenk wat je met tegenspraak wilt bereiken. Nieuwe ideeën opdoen? Risico’s inschatten? Leren van fouten?

Organiseer tegenspraak op zo’n manier, dat dit doel voor iedereen duidelijk is en daarmee haalbaar.

Reageren?

bijlageredactie@hollandmediacombinatie.nl

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.