Zand in de asielmachine

Een van de twee locaties in Budel waar asielzoekers worden opgervangen. Foto Hollandse Hoogte

Ad Heesbeen
Amsterdam

Vechtpartijen in asielzoekerscentra, een moord in de Vluchtgarage. Stress, drank, psychische problemen en overbevolking vormen een gevaarlijke cocktail. Een oplossing is er niet zomaar.

Als Abdul (37) uit Somalië de waterkoker aanzet, gaat het licht uit. En andersom. Genoeg stroom voor allebei tegelijk is er niet in kamer 6 van De Vluchtgarage in Amsterdam-Bijlmer. Er staan tien bedden in de overvolle kamer, met elk vijf dekens erop. „We hebben geen verwarming”, zegt hij.

In het gekraakte kantoorpandje dat vastzit aan een leegstaande parkeergarage wonen 130 uitgeprocedeerde vreemdelingen. Het zijn voornamelijk Somaliërs. Ze zitten er al een jaar. Daarvoor verbleven ze in andere gekraakte gebouwen, waaronder een kerk. Officieel moeten ze Nederland verlaten, maar dat willen of kunnen ze niet. Recht op opvang hebben ze niet meer. Ze leven elke dag met de angst te worden opgepakt en uitgezet. En ze leven met de hoop dat ooit, op een dag, alles beter zal zijn. „We hebben veel zorgen en stress. En we hebben niemand met wie we daar echt over kunnen praten”, zegt Abdul. „Als mensen stress hebben, gaan ze drinken. En als ze gaan drinken, gaat het fout.’’

Vechtpartij

In augustus overleed een bewoner tijdens een vechtpartij in de garage. Alle vechtersbazen hingen doelloos rond in het gebouw, allemaal waren ze al uren aan het drinken. Twee bewoners moesten eerder deze week als verdachten voor de rechtbank komen. Ze zeggen onschuldig te zijn.

Ook bij de incidenten eerder deze maand in de asielzoekerscentra van Overloon en Budel speelde alcohol een rol. In Budel gingen bewoners elkaar te lijf bij een ruzie over geluidsoverlast. In Overloon veroorzaakte een groep dronken Eritreeërs overlast in een gebouw waar ook Syrische gezinnen lagen te slapen. De Syriërs gingen klagen bij de receptie. Toen een beveiligingsmedewerker van het COA de toegangspasjes van de Eritreeërs in beslag nam, gingen zij verhaal halen bij de Syriërs. Er ontstond een grote vechtpartij op het azc, waar ongeveer 700 mensen wonen. Er vielen vijftien gewonden.

Zo is het centrum niet de veilige haven waar oorlogsvluchtelingen naar op zoek zijn. De vechtpartijen zorgen ook voor onrust in de dorpen waar de centra liggen. Niemand denkt dat het bij één knokpartij zal blijven.

Overhaast

Vreemd is dat niet. De Nederlandse asielcentra zijn de afgelopen maanden tot aan de nok toe gevuld met nieuwe vluchtelingen, vooral uit Syrië en Eritrea. Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) opende overhaast veel nieuwe locaties. De geschiktheid van die opvangplekken lijkt daarbij van ondergeschikt belang aan de capaciteit: 600 mensen in het Drentse gehucht Oranje, 600 mensen in vakantiepark Duinrell, 400 in de oude Koepelgevangenis in Breda. Staatssecretaris Teeven voorspelde deze week dat de stroom nieuwe vluchtelingen niet zal afnemen.

In die centra zitten verschillende nationaliteiten door elkaar heen. Het is beleid van het COA om te mixen en zo segregatie te voorkomen. De organisatie stelt dat de recente incidenten in de centra te maken hebben met ’intermenselijke spanningen’ en niet met een clash van nationaliteiten.

Niet vreemd

Bewoners van het azc in Overloon zeggen echter wel degelijk dat er grote problemen zijn tussen de Eritreeërs (niet-moslims) en de Syriërs (wel moslims), onder meer over drank en het niet opruimen van vuilnis. De Eritreeërs zouden hebben ingeslagen op iedereen ’die niet zwart was’. Een bewoner van het azc in Budel: „We wonen hier met ruim 1000 mensen bij elkaar, mensen uit allerlei verschillende regio’s en landen. Iedereen heeft ellendige ervaringen achter de rug. Het is niet vreemd dat er dan soms wat gebeurt.”

Zelfs in de Vluchtgarage, waar vooral Somaliërs wonen, speelt herkomst een rol. „De spanningen tussen de verschillende Somalische clans spelen daar ook. Dat laat je niet achter in je land”, zegt advocate Petra van de Wouw, die één van de verdachten van de vechtpartij met dodelijke afloop bijstaat. „De mannen die daar wonen zijn vrienden en vijanden tegelijk. Ze delen alles samen en maken samen ruzie. In een regulier asielzoekerscentrum is er een bewakingsdienst, is er begeleiding van het COA en krijgen mensen wat leefgeld. Dat is in de Vluchtgarage niet het geval. Deze leefomstandigheden dragen bij aan ruzies en geweld.”

Trauma’s

Maar ook in de azc’s, waar die leefomstandigheden beter zijn, gaat het geregeld mis. Psychiater Kees Laban, die samenwerkt met enkele azc’s in Noord-Nederland en veel asielzoekers als patiënt heeft: „De bewoners zijn blootgesteld aan traumatische ervaringen, hebben familieleden verloren. Dat leed is niet gelijk weg als ze arriveren in Nederland. Veel van hen hebben psychiatrische problemen: nachtmerries, achterdocht. Een klop op de deur kan al hele nare herinneringen oproepen uit het verleden. Je kunt in zo’n centrum zelfs een vijand uit je eigen land tegenkomen. De onzekerheid over hun toekomst speelt ook een grote rol. Er zijn veel vragen: Moet ik naar een ander centrum? Mag ik definitief blijven?”

VluchtelingenWerk, dat in alle azc’s kantoor houdt, laat weten: „We weten niet zeker of er nu meer incidenten zijn dan voorgaande jaren, omdat we dat nergens geregistreerd hebben. Het lijkt wel logisch. Er zijn meer mensen, meer opvanglocaties en langere wachttijden. Dat er dan spanningen ontstaan is niet vreemd. Asielzoekers zijn onzeker over hun situatie en over de situatie van de familie die zij hebben achtergelaten.”

Lastig

Dus, stelt de organisatie: „We begrijpen dat met het toegenomen aantal asielzoekers het organiseren van goede opvang lastig is. Dat neemt niet weg dat mensen die een oorlogssituatie ontvluchten rust en privacy nodig hebben om tot zichzelf te komen. Anders krijgen zij nog meer stress.”

Het COA stelt dat al haar medewerkers op azc’s zijn getraind om signalen die op conflicten of psychische problemen duiden, te herkennen. Bewoners die erg in de war zijn, worden doorverwezen naar gespecialiseerde psychiaters als Laban. Ook heeft de organisatie een methode ontwikkeld die moet voorkomen dat bewoners problemen veroorzaken. Die methode is er onder meer op gericht structuur te geven aan het leven op het centrum en de toekomst (voor zover mogelijk) te plannen.

Iets concreter is dat elke bewoner van een azc een contract met gedragsregels erin moet ondertekenen. Drugs- en (overmatig) drankgebruik wordt niet getolereerd. Wie zich niet aan die regels houdt, krijgt straf: minder weekgeld, soms overplaatsing naar een ander centrum. Dat laatste is de afgelopen periode enkele malen gebeurd. Ook heeft elk azc een eigen bewakingsdienst. Bij ernstige verstoring van de openbare orde komt de politie. Het uit elkaar halen van bepaalde nationaliteiten is niet aan de orde, stelt COA-woordvoerder Jan-Willem Anholts: „Dat is al twintig jaar geen beleid. In plaats van getto’s te creëren is het van belang dat mensen zich snel aan de Nederlandse omgangsvormen moeten aanpassen.”

Apart

Ook VluchtelingenWerk is tegen het ’clusteren’ van nationaliteiten. „ In Nederland wordt iedereen hetzelfde behandeld. Van mensen die in Nederland asiel aanvragen, verwachten wij dat zij zich vanaf het allereerste begin ook zo gedragen. Het zou geen goed signaal zijn als we asielzoekers in de opvang apart zouden zetten.”

In de Vluchtgarage hebben ze na het fatale incident in augustus besloten beter op elkaar te letten. Maar dé oplossing voor de stress (een einde aan de uitzichtloosheid van hun bestaan) is nog niet in zicht. Abdul: „Ik bid elke nacht voor vrede en veiligheid in Somalië, zodat ik terugkan naar mijn zeven kinderen daar. In de tussentijd vraag ik de Nederlandse regering: behandel ons als mensen.”

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.