Come back van buurtwinkel dankzij Turken

Hein Klemann
Haarlem

Tot de jaren ’70 leefde het idee dat Turkse arbeiders hier tijdelijk naartoe kwamen om met het verdiende geld thuis een bedrijf te beginnen. Aanvankelijk kozen sommige er inderdaad voor terug te keren, maar het leven in Turkije was moeilijk.

Economisch ging het er slecht, de politiek werd er gekenmerkt door geweld en een staatsgreep resulteerde er in een hard militair regime. Veel Turken in Haarlem waren afkomstig uit Emirdag, een streek waar inmiddels de meeste jongeren vertrokken waren. Ze zaten in Haarlem, maar ook elders in Nederland en België. Het was wel leuk op vakantie naar Emirdag te gaan, maar weinig aantrekkelijk om er blijvend terug te keren.

Tegengesteld

In de jaren 70 gaf de Nederlandse overheid, die voor het eerst sinds 1945 met werkloosheid werd geconfronteerd, aan gastarbeiders tegengestelde signalen: enerzijds kregen Turkse kinderen op school Turkse les om de weg terug niet af te snijden, anderzijds stimuleerde de overheid hen hier te blijven door de immigratie te beperken.

Een gastarbeider die het in Turkije nog eens wilde proberen, kon daardoor niet terug zonder de banden met Nederland definitief af te snijden. Strengere migratieregels zorgden niet voor minder, maar voor meer migranten. Bovendien mochten gastarbeiders vrouw en kinderen naar Nederland halen mits ze niet meer in een pension woonden. Buitenlanders hadden echter geen recht op sociale huurwoningen. Vandaar dat Turken vaak gezamenlijk een groot, oud huis kochten – nieuwbouw konden ze niet betalen – voor meerdere gezinnen.

Sociaal leven

Met de overkomst van vrouwen en kinderen veranderde het karakter van de groep. Bestond de Turkse minderheid tot de jaren 70 uit jonge mannen die aan pension en koffiehuis genoeg hadden, nu ontstond een gemeenschap met behoefte aan een sociaal, cultureel en religieus leven. In Haarlem werden Turkse verenigingen opgezet. Ook kwam er behoefte aan een moskee.

In de jaren 70 stelden bedrijven als Hoogovens, Enschedé, Figee en Droste al gebedsruimtes ter beschikking en hadden Turken en Marokkanen gezamenlijk een moskee. In 1979 kocht een Turkse stichting voor 260.000 gulden een oud gebouw aan de Koningsteinstraat waar achter een neutrale gevel een moskee schuilging. Pas enige jaren terug is die vervangen door de Selimiye Moskee in het Reinaldapark met zijn moderne, karakteristieke koepel en minaret.

Buurtwinkels

Aardig is dat de buurtwinkel die vanaf de jaren zeventig verdween, inmiddels een come back maakt dankzij Turkse ondernemers. Hun familiebedrijfjes redden het doordat er geen gigantische lonen hoeven te worden betaald.

Aanvankelijk waren die winkels gericht op de eigen gemeenschap, maar inmiddels koopt half Haarlem wel eens een Turks brood op de Botermarkt, groente bij Vatan in de Barrevoetestraat, een fiets bij Seref aan de Zijlweg of kip bij de Turkse supermarkt Akgül aan de Schoterweg. Meer dan wie ook vormen Turkse ondernemers de schakel tussen de Turkse gemeenschap en de rest van de Haarlemse bevolking.

Uit de tijd is een historische rubriek van de Haarlemmer Hein Klemann, hoogleraar economische geschiedenis aan de Erasmus Universiteit.

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.