Speelse strijd

Op de patio van het Waterlinie Museum ontdekken jonge bezoekers hoe zij met sluizen en water ons land ’vijandproof’ kunnen maken.
© pr/Luuc Jonker
Kunstig in vilt uitgevoerde, maar toch levensecht ogende figuren vertellen je in het museum hun verhaal.
© Mirjam van Twisk
Vliegen boven de Nieuwe Hollandse Waterlinie met een virtual realitybril op.
© Mirjam van Twisk
Fort bij Vechten doet tegenwoordig dienst als Waterlinie Museum, maar ook als Toeristisch Overstap Punt (TOP). Hier beginnen diverse wandel- en fietsroutes.
© Mirjam van Twisk
1/4
Bunnik

Het gevecht tegen het water. Daar hoef je ons Nederlanders niets over te vertellen. Maar water kan ook een bondgenoot zijn. Hoe dat zit, leer je in een van de leukste musea in het land, het nieuwe Waterlinie Museum in Bunnik.

Ahhh! M’n maag maakt een sprongetje als ik de diepte in stort. Door de wolken heen val ik omlaag. Dan ontvouwt ons land zich diep onder me en volgt ontspanning. Rustig dalend aan mijn parachute zie ik rechts het IJsselmeer en links de grote rivieren.

Daartussen glooiingen in het landschap, fortificaties en vestingen. Terwijl de aarde langzaam dichterbij komt, helpen op de grond oplichtende plaatsnaambordjes bij de oriëntatie. Dan vult een brede strook in het landschap van rechts naar links zich ineens met een blauwe vloed: de Nieuwe Hollandse Waterlinie tekent zich af. Wat een kennismaking.

Een museum over de Hollandse Waterlinie. Als je dat interessant weet te maken, dan doe je iets goed. En dat doen ze, daar in Fort bij Vechten in Bunnik, onder de rook van Utrecht. Geholpen door techniek maken ze van het museumbezoek een feestje, waarbij je spelenderwijs wordt bijgepraat over het wapen van de natte verdediging.

Als klein, plat landje heb je niet veel in de melk te brokkelen tegen machtige vijanden, zo wisten we eeuwen geleden al. Om die buiten de deur te houden, moet je slim zijn. De waterlinie werd bedacht. Het idee: zet brede stroken polderland kniehoog onder water - hoog genoeg om niet te kunnen doorwaden en te ondiep voor boten - en verdedig kwetsbare plekken met forten en andere verdedigingswerken.

Succes

In het rampjaar 1672 hielden we zo de Fransen buiten het economische en politieke hart van ons land. Gesterkt door dat succes werd de linie daarna uitgebouwd tot de Hollandse Waterlinie, die van de Zuiderzee bij Muiden tot aan het Brabantse Land van Heusden en Altena liep. Een machtig wapen. Althans, als het niet vriest.

Eens even kijken of het principe van de waterlinie duidelijk is. ’Waar zou jij verdedigingswerken en manschappen neerzetten?’ Zo wordt gevraagd bij een tafel met daarop een stukje waterlinie. Met hendels en knoppen laat je het gebied ’onder water lopen’ en geef je forten en soldaten een plekje. Terwijl je daarmee nog druk doende bent, meldt de vijand zich.

Ha, de forten en het water houden bijna alle aanvallen tegen. Bijna, want opeens zie je dat je een strategisch foutje hebt gemaakt. O jee, die ene toegangsweg is onvoldoende bewaakt. Vijandelijke soldaten vechten zich door de linie heen. ’Je hebt verloren’, lees je, terwijl je ziet hoe huizen binnen de linie in vlammen opgaan.

Een foutje dat koning Willem I wilde voorkomen door in de eerste helft van de negentiende eeuw de Hollandse Waterlinie uit te bouwen en te moderniseren. Een van de laatste forten die werden gebouwd, was Fort bij Vechten: daar waar het Waterlinie Museum vorig jaar oktober zijn deuren opende.

Het zetelt er in een in de oorspronkelijke bebouwing geïntegreerd architectonisch hoogstandje. Het hart van de nieuwbouw is een patio waar de Nieuwe Hollandse Waterlinie op schaal in een betonnen vloer is gegoten. Laat het maar aan de jonge bezoekers over om te ontdekken hoe zij met sluizen en water het hele model in mum van tijd ’vijandproof’ kunnen maken. Spelen met water en er nog wat van opsteken ook. Briljant.

Het is diezelfde insteek die ook de rest van het museum zo leuk maakt. De techniek houdt het speels, interessant en verrassend. In welk ander museum heb je persoonlijke onderonsjes met hoofdrolspelers uit het verleden die je hun verhaal vertellen? Of vlieg je met een virtual realitybril op je neus zo het raam uit om aan een parachute de Nieuwe Hollandse Waterlinie aan een nadere inspectie te onderwerpen. Veel leuker dan teksten lezen.

Romeinen

Als de grond traag cirkelend dichterbij komt zie je pas goed hoe groot Fort bij Vechten is. Slechts een deel daarvan is bij het museum in gebruik. In een van de kazematten is een kleine expositie ingericht over de Romeinen die tweeduizend jaar geleden hier vanuit hun Castellum Fectio ook al de grenzen van hun rijk verdedigden. Hoe groot dat castellum was, wordt met een nagebouwde plattegrond net buiten het fort duidelijk gemaakt.

In het oude hart van het fort neemt een gids - wederom geholpen door digitale technieken - je tijdens de rondleiding ’Lummelen in de Linie’ mee naar de Eerste Wereldoorlog. Nederland speelde in die oorlog geen rol, maar ons leger was paraat. Vier jaar lang werden de verdedigingswerken van de Nieuwe Hollandse Waterlinie bewaakt door 70.000 soldaten, die zich daar te pletter verveelden. Maar ja, toen was er nog geen Waterlinie Museum.

Dat wordt tijdens de afdaling groter en groter. Bijna boven de gracht rond het fort krijg ik een andere parachutist in beeld. Hij komt recht op me af. Net als ik me schrap zet voor de botsing, scheert hij rakelings onder me door. Snel trek ik m’n voeten op om zijn valscherm niet te raken. Pff! Dat scheelde weinig. Na een laatste rondje glijd ik achterwaarts over de patio door het raam het museum weer in. Zo maak je een museum niet alleen leerzaam, maar ook nog eens leuk.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.