Dames van de Beethovenstraat op toneel

Leonie Groen
amsterdam

Na de oorlog terug in Amsterdam, hielden ze zich op de been door zich te omringen met mooie spullen en goede manieren. Een glimp van hun levens vang je op in de muzikale tragikomedie ’Dames van de Beethovenstraat’ in het Amsterdamse Hilton aan de Apollolaan. Gespeeld door theatergroep Parels voor de Zwijnen die theater maakt, gebaseerd op verhalen uit de stad, altijd met profs en mensen uit hun eigen omgeving. Dit keer met spelers uit de Joodse hoek.

Jasje, tasje, hoofddekseltje. In het ’wild’ zie je er steeds minder lopen. De dames in de Beethovenstraat vormen een uitstervende groep. Ze behoorden ooit tot een massa. Deel uitmakend van een enorme emigratiegolf vanuit Duitsland, in de jaren 1933 tot 1937, kwamen ze naar Mokum. Ongeveer 140.000 Joden verlieten Duitsland. Een kleine 35.000 vluchtelingen kwam terecht in Nederland. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog woonde de helft daarvan in Amsterdam.

Ze vestigden zich in Oud-Zuid waar de makelaars, volgens regisseuse Saskia Huybrechtse, op de stoepen zaten om de huizen aan de man te brengen. ,,Als gevolg van de crisis werd er niets verkocht.’’ Het merendeel van deze nieuwe Amsterdammers bestond uit geassimileerde Joden, afkomstig uit de gegoede middenstand. Ze vertegenwoordigden het vooroorlogse kosmopolitische Midden-Europa. De Beethovenstraat werd hun straat. ,,Die deed de vluchtelingen denken aan de sjieke Berlijnse Kurfürstendamm.’’ ’Früher war alles besser’ kon je ze vaak horen zeggen. De Duits-Joodse vrouwen kochten in Duits-Joodse winkels. Coffeeshop Delcavi, tot voor enkele jaren gevestigd op nummer 38 aan de Beethovenstraat maar nu verdwenen, was hun vaste ontmoetingsplek.

Berlijnexpress

Dat de Duits-Joodse vluchtelingen met velen waren blijkt wel uit de toenmalige bijnaam van tramlijn 24, de verbinding met de binnenstad: ’de Berlijnexpress’. Er zijn niet veel dames meer over. Willen we ze nog leren kennen, dan moeten we in de maand mei naar ’Het kabinet’ van de dames in de Beethovenstraat, waar mensen herinneringen ophalen, en naar het toneel. De Joodse 80-jarige Clari de Lieme die kind was in de oorlog, speelt min of meer zichzelf in het stuk. Daarnaast is er pianist Jan Groenteman (ja inderdaad, familie van Hanneke). Hij begeleidt de bonte aaneenschakeling van anekdotes, schlagers, variété en openhartige ontboezemingen. Er zijn nog vier speelsters, onder wie documentairemaakster Renée Sanders, ook van Joodse afkomst, die vijftien jaar geleden de film ’Ik bedek mijn schmerz met mijn nerts’ over de dames maakte. Zij speelt een van de drie vrouwen die destijds voor de documentaire werden geïnterviewd maar (helaas) niet veel loslieten over hun pijn. Op het toneel is het de eerste drie kwartier niet anders; af en toe ontstaat er een barstje in de uiterlijke schijn en wordt de niet-Joodse ineens panisch bij de herinnering aan haar zoektocht in de oorlogsjaren naar verdwenen speelkameraadjes. Maar de rijen worden onmiddellijk weer gesloten. De toneelpersonages houden zich ook op de been met humor, zelfspot: de rollater heet ’rolls’. Regisseuse Huybrechtse ’belooft’ dat we in de tweede helft van het anderhalf uur durende stuk wel meer over de vrouwen te weten komen.

Het stuk draait om Lotte, een elegante Joodse hoogbejaarde dame die al meer dan zeventig jaar in de Beethovenbuurt woont. Zij komt met haar vriendinnen naar het Hilton Hotel voor de voorbereidingen van de trouwerij van haar achterkleindochter Valentina. Voor Lotte is dit een hele belangrijke gebeurtenis. In het oorlogsjaar 1942 verdween haar grote liefde op de dag van hun bruiloft en keerde niet meer terug. Met hem waren ook haar prachtige trouwschoenen foetsie. Dit wordt door schrijfster Wanda Reisel verder uitgesponnen, gebaseerd op het gegeven dat Joden er een enkele keer in slaagden kostbare waar bij een concentratiekamp naar binnen te smokkelen. Huybrechtse: ,,Zeker bij kamp Theresienstadt kwam dat voor.’’

Waakhonden

In de geschiedschrijving krijgen de vluchtelingen, hun leefomstandigheden en hun omgang met de emigratie en vervolging in Nederland beperkt aandacht. Het Hilton, met zijn stenen waakhonden in de foyer, zijn goudglanzende metalen stoelen, zijn zware tapijt, is de perfecte ambiance voor het stuk. De voorstelling speelt in de ballroomzaal waar sinds jaar en dag (Joodse) bruiloften gevierd worden.

Meer nieuws uit frontpage

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.