Vingerafdruk bij de arts

Ad Heesbeen

Of je je vingerafdruk wilt achterlaten. Niet bij oom agent, maar bij de dokter. Toekomstmuziek? Nee, moderne apparatuur haalt er medische informatie uit. Daardoor kan de arts op een vriendelijker manier een diagnose stellen. Straks is het business as usual.

Een blik in de toekomst. Een fragment uit het programma Opsporing Verzocht in pakweg 2025. ’Aan de hand van een vingerafdruk heeft de politie de volgende kenmerken van de dader weten te achterhalen. Het betreft een man van circa 40 jaar met bloedgroep AB die allergisch is voor katten en noten, regelmatig cocaïne gebruikt, Atrix handcrème gebruikt en daags voor de overval spruitjes heeft gegeten.’

Feit is dat de basis voor een dergelijk opsporingbericht momenteel wordt gelegd. Onder meer in het Amsterdamse AMC bij de afdeling Biomedical Engineering and Physics waar Annemieke van Dam zich bezighoudt met het analyseren van de chemische bestanddelen van vingerafdrukken.

Van Dam: „We kennen de vingerafdruk allemaal als het karakteristieke lijnenpatroon waarmee je mensen kunt identificeren en daders van een misdrijf kunt opsporen. Maar niet alleen het lijnenpatroon, ook de chemische bestanddelen waaruit je vingerafdruk bestaat, zijn heel persoonlijk. De vingerafdruk bestaat voor een groot deel uit stoffen die je huid heeft uitgescheiden zoals vetten, eiwitten, aminozuren, hormonen, antilichamen. En voor de rest uit stoffen waarmee je handen in aanraking zijn gekomen.’’

Huid

De precieze samenstelling van wat je huid heeft uitgescheiden, is volgens Van dam deels genetisch bepaald en verder afhankelijk van je gezondheidstoestand, leefgewoonten en of je man of vrouw bent. „Zo komen de eiwitten die kenmerkend zijn voor je bloedgroep, de zogeheten A- en B- antigenen, ook voor in je vingerafdruk. Daarnaast laten voeding en het gebruik van medicijnen of drugs specifieke stoffen na in je vingerafdruk. Ook sommige aandoeningen zie je terug in je vingerafdruk. Wij hebben in vingerafdrukken bijvoorbeeld de voor allergie specifieke IgE-antilichamen kunnen meten.”

Terwijl het lijnenpatroon van de vingerafdruk al meer dan 100 jaar voor identificatie en in de rechtbank wordt gebruikt, staat het gebruik van de chemische samenstelling van de vingerafdruk nog in de kinderschoenen. „Dat heeft vooral te maken met de techniek. We beschikken nu pas over methoden en apparaten die gevoelig genoeg zijn om de minuscule hoeveelheid materiaal van de vingerafdruk te analyseren. Een ander punt is dat de chemische analyse bij voorkeur te combineren moet zijn met de klassieke lijnenanalyse. Dan kun je de ’klassieke’ informatie uit de vingerafdruk aanvullen met de chemische informatie.”

Antilichamen

Van Dam ontwikkelde de afgelopen jaren twee methoden om de vingerafdruk chemisch te onderzoeken: immunolabeling en fluorescentiespectroscopie. Ze promoveerde hier onlangs op. „Bij immunolabeling behandel je de vingerafdruk met antilichamen gericht tegen één specifiek molecuul. Als dat aanwezig is, bindt het antilichaam aan de vingerafdruk. Je kunt dat gebonden antilichaam daarna zichtbaar maken. Door verschillende antilichamen te gebruiken, kun je precies nagaan welke eiwitten en hormonen de vingerafdruk bevat. Die zeggen iets over de leeftijd en het geslacht van degene die de vingerafdruk heeft achtergelaten. Deze techniek is goed te combineren met de klassieke vingerafdrukanalyse, het lijnenprofiel wordt er duidelijker door.”

Een andere techniek die Van Dam heeft toegepast, fluorescentiespectroscopie, opent bovendien een heel nieuw terrein in het onderzoek van vingerafdrukken. „Hiermee kunnen we nagaan hoe oud de vingerafdruk is. Door het contact met de lucht oxideren sommige bestanddelen in de vingerafdruk geleidelijk. Dat veroorzaakt een langzaam veranderend signaal bij de fluorescentiespectroscopie. We zijn nu in staat van vingerafdrukken van maximaal drie weken oud met een nauwkeurigheid van ongeveer twee dagen vast te stellen op welke dag de vingerafdruk is achtergelaten. Dat maakt het voor rechercheurs mogelijk na te gaan welke vingerafdrukken op een plaats delict mogelijk iets met het delict te maken hebben.”

Betrouwbaarheid

Tenminste, als deze techniek, net als de immunolabeling, verder is ontwikkeld en de betrouwbaarheid en nauwkeurigheid ervan zijn bewezen. Want zover is het nog niet, stelt ze.

De chemische vingerafdrukanalyse is echter niet alleen behulpzaam in de rechtszaal.

Van Dam: „Ik werk niet voor niets in het AMC. Sommige bestanddelen van de vingerafdruk, zoals hormonen en de antilichamen bij allergie, zijn ook belangrijk bij het stellen van een medische diagnose. Tot nu toe moet de patiënt daarvoor bloed laten prikken. Als je dezelfde informatie uit een vingerafdruk kunt halen, is dat natuurlijk veel prettiger voor de patiënt. Wellicht komen we in de toekomst de chemische analyse van de vingerafdruk vaker tegen in het ziekenhuis dan in de rechtszaal.”

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.