Boek over opkomst van de Toneelschuur in Haarlem

Jaap Timmers
Haarlem

Het vastleggen van een halve eeuw Toneelschuur-herinneringen ligt zo voor de hand. De Schuur, die bij oprichting landelijk voorop liep met grensverleggend toneel, is nog altijd een van de belangrijkste theaters van de vernieuwing. Jan van Galen, man van het eerste uur, schreef een boek over de vroegste jaren.

Het is een bijzonder boekje geworden, uitgegeven in de stijl van de jaren zestig, toen de verbeelding aan de macht kwam. De uitgave is volledig in zwart-wit. Sober en dwars zoals de lieve jeugd toen was. Actiegroep schreef je met een ’k’.

Betekenis

Jan van Galen is nu 71 jaar. Hij en zijn vrienden hadden genoeg van suffe theaterstukken zonder maatschappelijke betekenis. Het moest ergens over gaan.

Herinneringen

Het boekje roept herinneringen op aan de roerige theaterjaren in de Smedestraat. Het gekraakte Bavogebouw met zijn verrijdbare tribunes en vlugschriften aan de muur. De meest uiteenlopende toneelstukken en acts stonden daar, en als bezoeker zat je er bovenop.

Reacties

Sommigen van zijn vroegere makkers stuurden Van Galen al een reactie op zijn boekje.

Rieks Swarte: ,,Een mooie beschrijving van een voorbije tijd, die zijn echo tot op heden doet horen.’’

Inge Crul: ,,Een feest van herkenning.’’

Hans Dagelet: ,,Het is 10 uur geweest in de avond, ik heb zowat je hele boek moet rode oortjes gelezen. Chapeau!’’

Frans Lommerse: ,,Lees dit boekje dan weet iedereen precies hoe het destijds is begonnen met de aktiegroep Toneelschuur.’’

Belangstelling

,,Het was een belangrijke periode’’, vertelt de schrijver. ,,Veel was mogelijk. Er was meer geld beschikbaar dan tegenwoordig en er was ook meer publieke belangstelling. Onze drijfveer? De overtuiging dat kunst kan bijdragen aan de ontwikkeling van de mensen.’’

Toplaag

,,Daar is geen oog meer voor. Wel voor een toplaag van kunstenaars en gezelschappen als Toneelgroep Amsterdam. Amateurtoneel wordt niet meer gesteund. Dat zou wel moeten gebeuren. Dan krijg je het publiek weer terug in de theaters. In Duitsland is theaterbezoek iets vanzelfsprekends omdat kinderen daar elke maand in schoolverband naar het toneel gaan. Nederlanders gaan hoogstens incidenteel naar het theater.’’

Off-Broadway

Desondanks bleef de Toneelschuur, soms tegen de verdrukking in, een baken van maatschappelijk engagement en artistieke kwaliteit. Gevraagd naar een verklaring dat ’Haarlem’ zo vaak in de frontlijn van het Nederlandse theater staat, zegt Van Galen: ,,Haarlem is een soort Off-Broadway, of liever Off-Off-Broadway. Net buiten de schijnwerpers kun je je volledig richten op het experiment. Daar neem je risico’s.’’

Revolte

Bij de toneelrevolte in Haarlem vlogen geen tomaten door de zaal van de Stadsschouwburg. Zijn directeur Peter Lohr en Toneelgroep Centrum vormden de kopgroep van het beroepstoneel. Hun artistieke aanpak sprak tot de verbeelding. Sterker, de schouwburg speelde zelfs een rol in de totstandkoming van de Schuur.

Provo

Van Galen plaatst de opkomst van het Haarlemse toneel tegen de achtergrond van Provo en antimilitarisme. Ook vertelt hij de mooie verhalen over de betrokken theatergroepen en de mensen erachter.

Jan van Galen, aktiegroep toneelschuur - een terugblik vooruit. 99 blz., prijs 12,50 euro, te koop in de Toneelschuur en via de website www.decultuuradviseur.nl

Meer nieuws uit Haarlem

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.