Hoofddorpse Anneke Dijkman: ’Bijzonder hoe oorlogsdagboek moeder leeft’

Anneke (links) met moeder Ina Steur en zus Mirjam in 1950. Foto uit ’Als het weer eens vrede was’ (Dagboek Ina Steur 1940 - 1945)© Eigen foto

Carina Gutker

Bij het herdenken van de Februaristaking in Amsterdam ging het donderdag plotsklaps over het oorlogsdagboek van Ina Steur. Dochter Anneke Dijkman uit Hoofddorp, die het onlangs uitgaf onder de titel ’Als het weer eens vrede was’, beschrijft haar ervaringen.

,,Eergisteren stond ik, geboren en getogen Amsterdammer, op het Jonas Daniël Meijerplein in hartje Amsterdam. Het is drukker dan vorige jaren, dat zie ik in één oogopslag. Het is vandaag dan ook de 75e herdenking van de Februaristaking 1941. Een staking die ontstond in reactie op de vervolging van Joodse landgenoten. Het werk werd massaal neergelegd in Amsterdam en Hilversum en de dag erna gebeurde hetzelfde in de Zaanstreek, Utrecht, Haarlem, Velsen en Weesp. De staking vond plaats onder het personeel van grote bedrijven, zoals gas, elektra, tram, spoorweg en scheepsbouw.

Ina Steur was een van de stakers. Ze werkte op kantoor bij Werkspoor in Amsterdam en ze kwam die dag bij toeval midden in een geweldige volksoploop terecht. Wat er aan de hand was? Een aantal jongens en mannen was een tram aan het oplichten. Gauw ging ze er tussen staan en hielp ze meeduwen, met alle kracht die in haar was. In haar oorlogsdagboek schrijft ze hierover: ‘Ik duw mezelf uit het lid. Dan, ja hoor, heel langzaam gaat de tram omhoog en plof, daar ligt ie, met conducteur en al, in nauw contact met Moeder Aarde’. Er gaat een hoeraatje op’.

Het is 16.30 uur, de officiële herdenking begint. Ik sta achter een hek, ver van het spreekgestoelte, en zie in de verte de koning staan. Ook Joost Prinsen herken ik. Mannen met oortjes in en scherp speurende blik bekijken de mensenmassa nauwlettend en lopen een beetje heen en weer.

Burgemeester Van der Laan van Amsterdam houdt een toespraak. Ik luister aandachtig en koester me ondertussen in de warmte van een fel stralende zon en de her en der geplaatste vuurkorven. Van der Laan noemt Amsterdam een stad met twee zielen in de borst. Hij heeft het over de Februaristaking en de massale deportaties. Dan leest hij iets voor uit het dagboek van een 18-jarige vrouw die meehelpt een tram omver te gooien. Die woorden, die ken ik… mijn moeder schreef ze! Ik kijk mijn jongste zus aan en zie mijn eigen verbijstering weerspiegeld op haar gezicht. Ontroerd volgen we verder de mooie gedichten die worden voorgelezen en genieten we van het toepasselijke lied gezongen door Thomas Spijkerman.

Hierna volgt een kranslegging door koning Willem-Alexander en krijgt het publiek dat massaal is toegestroomd de gelegenheid om bloemen neer te leggen rondom de Dokwerker, het beeld, door Mari Andriessen gemaakt in opdracht van het Amsterdamse gemeentebestuur en in 1952 door koningin Juliana onthuld als symbool van de staking op 25 en 26 februari 1941. Rena en ik plaatsen een rode, een witte en een blauwe bloem op het beeld, dichtbij de voeten van de zoveel kracht uitstralende Dokwerker.

Maar nu wil ik iemand nog vertellen dat de 18-jarige jonge vrouw in de toespraak van burgemeester Van der Laan Ina Steur heet. Ik schiet een cameraman aan en doe in het kort mijn verhaal. ‘Een ogenblik’ zegt de man. Hij fluistert een collega iets in het oor en voor ik er erg ik heb krijg ik een microfoon onder mijn neus gedrukt en wordt me de vraag gesteld: ‘Wie herdenkt u vandaag’? Ik aarzel geen moment en leg uit dat 25 februari de sterfdag is van mijn moeder, 9 jaar geleden, en dat ik - tot mijn grote verrassing - burgemeester Van der Laan een stukje hoorde voorlezen uit haar oorlogsdagboek. Ik noem mijn moeders naam en laat merken hoe bijzonder ik dit alles vind.

De microfoon gaat naar een ander maar de cameraman blijft nog even staan en zegt: ‘Wat bijzonder dat dit de sterfdag van je moeder is’, en weg is hij.

De herdenking zal ik niet snel vergeten. Toch, wat me deze week het diepst heeft geraakt zijn de beelden die ik dinsdag op televisie zag in ‘2Doc: De stakende stad’, de documentaire met onder andere interviews over de Februaristaking 1941 en de vervolging van Joden; de foto’s van door grijnzende Duitsers opgejaagde jonge mannen, sommigen met paniek in de ogen, anderen star en wezenloos voor zich uit starend.

Deze beelden smelten sindsdien samen met de helaas te vaak getoonde beelden op het Journaal: demonstraties door schreeuwende mensen die ongenuanceerd, verhit en met door angst en woede verwrongen gezichten ons, de kijker, proberen te overtuigen van hun gelijk: alle vluchtelingen Nederland uit!

Hartgrondig hoop ik dat de geschiedenis zich niet zal herhalen en dat menselijkheid warmte en geborgenheid de boventoon zullen blijven voeren in ons veilige en nog steeds ongekend vredige Nederland, en dat we hen die door oorlog en vervolging huis en haard hebben moeten verlaten weer een beetje hoop en vertrouwen kunnen bieden, in mensen en toekomst.''

Anneke Dijkman(Een verslag van de NOS van de herdenking van de Februaristaking is hier te zien.)

Meer nieuws uit HD

Ombudsteam

Ons Ombudsteam springt in de bres voor de consument.