De magie van het burgemeesterschap: waar je ook komt binnengehaald alsof je sinterklaas bent

Jos Wienen, burgemeester van Haarlem.
© Human/Anna van Kooij

Het ambt is iets tussen huisarts en dominee in. Maar ook: opbouwwerker, psychiater, sheriff, duizenddingendoekje. Samenbinden is prima, ’maar zorg dat we geen maizena worden, dan klontert het te veel’. Zes burgemeesters over hun vak en de dilemma’s waar dat ze mee confronteert.

De dag waarop in zijn stad Haarlem avondklokrellen uitbraken vorige maand, nam burgemeester Jos Wienen afscheid van zijn vader, die overleed aan corona. Persoonlijk verdriet gecombineerd met paraatheid voor de stad. „Best heftig dat alles samenkomt, maar het overkomt je als burgemeester vaker omdat je baan dag en nacht doorgaat.”

Wienen, die na bedreigingen lange tijd in een safehouse woonde en zwaar beveiligd werd, vertelt erover in de slotaflevering ’Burgemeesters in crisistijd’ van de tv-versie van ’De publieke tribune’, zondagavond bij Human. Coen Verbraak ondervraagt zes burgemeesters, onder wie ook Liesbeth Spies (Alphen aan den Rijn), Pieter Broertjes (Hilversum) en Henri Lenferink (Leiden), over de dilemma’s van hun vak.

(Tekst gaat door onder foto)

Henri Lenferink, burgemeester van Leiden.
© Human/Anna van Kooij

Het vak dat het midden houdt tussen dat van huisarts en dominee. Maar ook: psychiater, opbouwwerker, sheriff en sinterklaas. Lenferink: „Dat zit in de magie van het ambt, als je ergens komt word je binnengehaald alsof je sinterklaas bent. Er zit iets bijzonders aan dat ambt. Als wij mensen uitnodigen, dan komen ze. Men vindt het ontzettend fijn als je naar een voorstelling komt.”

Wienen beaamt dat de burgemeester ’veel goodwill’ krijgt. Broertjes vindt dat ook. „Ik was dertig jaar journalist, zat het liefst altijd achterin de zaal mijn werk te doen en nu moet ik altijd vooraan zitten.”

(Tekst gaat door onder foto)

Pieter Broertjes, burgemeester van Hilversum.
© Human/Anna van Kooij

Van alle etiketten die op het ambt te plakken zijn, overheerst het afgelopen half jaar dat van handhaver, klaagt Broertjes. Waarop een discussie ontstaat over toezien op maatregelen waar je zelf niet achter staat. Zo vindt Broertjes de avondklok dis-proportioneel en het effect niet keihard aangetoond. Ook vindt hij dat de horeca open zou moeten kunnen. Maar hij handhaaft wel. „We waren hier toch voor de dilemma’s, nou dit is een lastig dilemma.”

De zes zijn tegenstander van een gekozen burgemeester. Het zou hun positie te politiek maken en onafhankelijkheid en boven de de partijen staan belemmeren. Broertjes: „De benoemde burgemeester is wel iets heel moois van deze samenleving. Misschien moeten we er een keer naartoe, gekozen burgemeester, maar op dit moment werkt het wel in een samenleving vol wantrouwen en polarisatie.”

In die samenleving heeft het burgemeesterschap trekken van een dominee gekregen, stelt Lenferink. „Als er iets ernstigs gebeurde, zorgde de dominee er vroeger voor gezamenlijkheid uit te stralen. De groep gelovigen is nu te klein om dat voor de hele gemeenschap te doen. Die rol is nu voor de burgemeester.”

(Tekst gaat door onder foto)

Liesbeth Spies, burgemeester van Alphen.
© Human/Anna van Kooij

De anderen herkennen dat. Spies: „Dan bel je met lood in je schoenen aan bij een huis waarvan je weet dat er heel veel verdriet is op dat moment.” Paul Depla (Breda): „Samenbinden is prima, maar zorg dat we geen maizena worden, dan klontert het te veel.”

Gedragswetenschapper Tom Postmes vat samen wat hem opvalt. Verwijzend naar Spies, die als minister de bevolking zag als ’een puntenwolk in een koopkrachtplaatje’ en als burgemeester individuen van vlees en bloed aantreft, zegt hij: „Ik proef hier iets wat je bij de rijksoverheid heel erg op de achterbank hebt.”

De Publieke Tribune

Slotaflevering: Burgemeesters in crisistijd, zondag 28 februari, 23.00 uur, Human op NPO 2 en NPO Start. Dit is de slotaflevering van ’De publieke tribune’ van dit seizoen. Op de radio gaat het programma door, iedere laatste maandag van de maand om 20.30 uur bij Human op NPO Radio 1.

Meer nieuws uit Achtergrond

Ombudsman

Ombudsmannen Durk Geertsma & Ed Brouwer springen in de bres voor de consument.