Het is druk aan de Relweg in Wijk aan Zee. Het hoofdkwartier van Heliomare heeft wel iets weg van een bijenkorf. Drukte ook op de afdeling ergotherapie. Katja Berkhout bakt een cake met een patiënt. Richard Vermeulen leert een ander aangepast autorijden. Alles om patiënten weer op de been te helpen.
Eigenlijk gaat het om vrijheid. Het opheffen van beperkingen. Het bedenken van aanpassingen. Want wie na een hersenbloeding weer naar huis wil, moet – alle beperkingen ten spijt – toch wat kunnen koken. Op een verantwoorde manier. En wat te denken van rijden in een aangepaste auto. ,,Ik wil niet van anderen afhankelijk zijn, dus ik moet wel’’, zegt Rein de Leur-Lammers (82) uit Haarlem.
Anneke van Rijn (67), eveneens uit Haarlem, is zes weken in Heliomare. Ze heeft door een herseninfarct een hersenbeschadiging opgelopen. Behalve de uitval van de linkerkant van haar lichaam (geen armfunctie, beperkte beenfunctie) is er sprake van neglect. ,,Ze heeft geen aandacht voor dingen aan de linkerkant, zowel voor de ruimte links als voor haar linker lichaamshelft’’, legt ergotherapeut Berkhout uit. ,,We proberen in te schatten of ze zelfstandig kan wonen en hoe ze met haar beperkingen kan omgaan.’’
Op het aanrecht van de keuken heeft Katja de ingrediënten klaar gelegd. We gaan een cake bakken. Op het dienblad aan het linkeruiteinde een opvallende, brede, rode strook. Het merkwaardige is dat Anneke wel weet dat de oven moet worden voorverwarmd en hoe de mixer werkt, maar niet alle ingrediënten aan haar linkerkant ziet staan. Katja prikkelt, helpt, stimuleert en ondersteunt. Maar ook dat is niet genoeg. Het dringt niet tot Anneke door hoeveel eieren ze moet gebruiken. Katja moet ingrijpen om de oefening tot een goed einde te brengen.
Voor Anneke is een eenvoudige opdracht, vóór het herseninfarct bakte ze vele cakes, een enorme inspanning. Ook Katja heeft het nu niet makkelijk. ,,Heel schrijnend dat deze mevrouw waarschijnlijk niet zelfstandig meer kan wonen. Gelukkig gaat het grootste deel van de patiënten wel naar huis. Dat geeft veel voldoening. Dit werk is soms erg zwaar, maar vaak ook heel leuk en interessant. Met het hele team helpen we mensen weer voor zichzelf te zorgen. Als dat lukt, is dat een feest.’’
Haar werk verricht ze vooral bij patiënten die in Heliomare zijn opgenomen. ,,Maar mensen kunnen ook bij onze poli voor niet-aangeboren hersenletsel terecht. Op termijn zullen we ook vaker op huisbezoek gaan. Ook omdat mensen langer blijven leven en ouderen langer thuis blijven wonen.’’
Als de cake van Anneke in de oven staat – ,,Het als stimulans belangrijk dat zo’n oefening een goed einde krijgt, dus moet er een lekkere cake komen’’, zegt Katja – stappen we een deur verderop door. Hier zetelt Richard Vermeulen. Als hij tenminste niet onderweg is met zijn zwarte lesauto.
Handgrepen
In de hal beneden meldt Rein de Leur zich in gezelschap van haar dochter. Zelf rijden zit er voor haar nog niet in. De auto verschilt nauwelijks van een normale lesauto. Alleen wat ongebruikelijke handgrepen aan het stuur duiden er op dat de leerling fysieke beperkingen kent.
Ook de les begint gebruikelijk. ,,We gaan richting Beverwijk, rechts aanhouden en iets langzamer graag’’, instrueert Richard. Toch richt de les zich op andere punten. Als Rein laat reageert op een fietser, is Richard niet al te hard in zijn oordeel. ,,Het is een heel andere manier van beoordelen. Hoe ze een buitenspiegel moet benutten weet ze echt wel, ook al heeft ze nu nog te veel aandacht nodig voor andere handelingen. Het gaat er om dat ze de aanpassingen veilig kan gebruiken.’’
,,U mag ietsje meer gas geven’’, vervolgt hij. Tussendoor legt hij uit dat het CBR een keer per maand langskomt in Heliomare om rijtesten (geen examen) af te nemen. ,,Dan krijg ik een aantekening in mijn rijbewijs’’, blikt Rein op de zaken vooruit.
Het remmen – met de handbediening – gaat nog schokkerig. ,,De bediening is veel gevoeliger dan met de voet. Het moet ook een automatisme worden. En omdat je het met de hand doet, moet je eerder gas loslaten en remmen. Ze moeten eerst leren wat truttiger te rijden’’, zegt Richard. Met dat doel voor ogen stuurt hij zijn pupil een doolhof van smalle straatjes in. ,,Omdat ze met één hand moet leren sturen. Op latere leeftijd is dat vaak wat moeilijker, maar deze mevrouw pakt het goed op.’’ Rein kan een grijns niet onderdrukken. ,,Ik rij al sinds 1969 auto. Ik zou niet weten wat ik zonder moest.’’
Helaas heeft Richard niet altijd goed nieuws. ,,Voor sommige mensen is autorijden heel belangrijk. Je geeft ze een deel van hun vrijheid terug. Dan hebben ze weer de regie over hun eigen leven. Voor mensen die niet goed meer kunnen rijden, ligt dat vaak erg gevoelig. Dat willen ze niet weten.’’
,
richard walraven
