Afstevenen op doemscenario

amsterdam - Gert jan Gruter, Europees CTO van het Jaar, directeur van Avantium

HAARLEM - Gert-Jan Gruter raakte tien jaar geleden besmet met het groene virus. Als chemicus werkte hij mee aan het ontwikkelen van biobased plastics en zo werd hij geconfronteerd met de grote milieuproblemen van deze tijd. Sinds oktober werkt Gruter als bijzonder Hoogleraar Industrial Sustainable Chemistry aan de Universiteit van Amsterdam.

Door Anouk Kragtwijk - 30-11-2016, 19:13 (Update 30-11-2016, 19:40)

,,If everyone does a little, we’ll only achieve a little’’, haalt Gert-Jan Gruter in de kantine van het chemische onderzoekbedrijf Avantium de Engelse wetenschapper David MacKay aan. Hij schreef een boek met alleen maar cijfers en berekeningen over het energiegebruik op aarde. De conclusie is niet verrassend.

,,Het roer moet radicaal om. Zo snel mogelijk. Met alleen energie besparen en plastic scheiden, komen we er niet. In 2050 moet onze CO2-uitstoot met 80 procent worden verminderd om binnen de veilige grens van 1,5 graad opwarming te blijven. We moeten alles doen en we moeten het ook allemaal doen. Want we stevenen wel af op een doemscenario.’’

Catastrofe

Als de omschakeling niet snel plaatsvindt, zullen de temperaturen omhoogschieten op aarde. Dat heeft catastrofale gevolgen.

,,Ik las het boek ’zes graden’ van Mark Lynas waarin staat wat voor klimatologische veranderingen er optreden bij opwarming van de aarde. Al vanaf een graad wordt de aarde geen prettige plek om te leven. Er ontstaan meer orkanen, Zuid-Europa krijgt te maken met extreem veel bosbranden door de toenemende droogte en tegelijkertijd stromen andere delen van de wereld juist over. In Nederland gebeurt dat waarschijnlijk bij twee graden temperatuurstijging.’’

Gruter wil dat drama te voorkomen. Als chemicus is hij gespecialiseerd in kunststoffen en zoekt hij naar alternatieven voor plastic uit olie. Vijf procent van de aardolie wordt gebruikt voor de productie van kunststoffen. Uiteindelijk eindigen deze kunststoffen als CO2 in de atmosfeer doordat ze voor een groot deel worden verbrand.

,,Kunststoffen zitten in je auto, je fiets, je bril, je mobiele telefoon; in bijna alles. We hebben ze nodig. Maar we maken nu voornamelijk plastic uit olie. Het meeste daarvan wordt verbrand en daar komt CO2 bij vrij. Dit is extra CO2, want het zat eerst ingesloten in olie in de grond.’’

Het alternatief voor plastic uit olie is plastic maken van planten, de zogenaamde biobased plastics. ,,Die planten halen CO2 uit de lucht, niet uit de aarde waardoor er geen extra CO2 in de atmosfeer terecht komt als die plastics worden verbrand.’’

Houtsnippers

Gruter werkt op dit moment aan verschillende projecten. Uit houtsnippers heeft hij met zijn collega’s van Avantium glucose kunnen maken, waar weer drankflessen van zijn geproduceerd. ,,Al decennia proberen wetenschappers het voor elkaar te krijgen om van houtsnippers, gras of landbouwafval glucose te maken. Wij denken nu de techniek te hebben ontwikkeld om dit te commercialiseren.’’

Glucose is de sleutel naar duurzaam materiaalgebruik. Een derde van bijna alle planten, struiken en bomen is glucose.

,,Van glucose kan je heel veel andere stoffen maken waaronder kunststoffen. Maar glucose komt vandaag de dag alleen uit zetmeel (mais en graan). Hoewel bioplastics nu nog geen concurrentie zijn voor de voedselvoorziening, kan dat over dertig jaar met negen tot tien miljard mensen wel een groot probleem worden. Houtsnippers concurreren niet met voeding. Bomen hoeven er ook niet voor worden gekapt want er is genoeg restproduct.’’

Energie en kunststoffen uit olie zijn gerelateerd aan veel milieuproblemen. Niet alleen klimaatverandering maar ook de plastic soep geeft menig natuurliefhebber slapeloze nachten.

,,Plastic hoort niet in het milieu maar het is een illusie om te denken dat we het gedrag van mensen zo snel kunnen aanpassen. De vraag is eerder; hoe zorgen we ervoor dat we plastics die in het milieu terechtkomen, niet schadelijk zijn? Je kan ze biologisch afbreekbaar maken, maar bij een colafles is dat onhandig omdat er dan plastic in je drankje oplost. Wij willen plastics maken die niet binnen een paar weken worden afgebroken maar ook niet 500 jaar blijven rondslingeren als ze in het milieu terechtkomen. Het testen van nieuwe materialen kost nu alleen nog heel veel tijd en geld. Op de UvA hoop ik methoden te ontwikkelen waardoor we sneller kunnen onderzoeken wat de invloed van plastic op het milieu is.’’

Gedragsverandering

Naast het ontwikkelen van nieuwe materialen en nieuwe testmethoden en het geven van gastcolleges gaat Gruter op de UvA samenwerken met andere disciplines. Hij wil met psychologie-onderzoekers gedragsverandering bij mensen bestuderen. ,,Als de benzineprijs omhoog gaat, heeft dat geen invloed op ons rijgedrag, maar als een fles 1 cent duurder doordat het milieuvriendelijker is, willen we daar niet voor betalen. Waarom niet?’’

Zijn leerstoel wordt -zoals bij alle bijzonder hoogleraren- niet betaald door de universiteit maar door zijn werkgever Avantium. In hoeverre is hij als bijzonder hoogleraar dan wel onafhankelijk? ,,Avanitum is een onderzoeksbedrijf. Goed onderzoeken doen, is ons verkoopproduct. Als blijkt dat bepaalde materialen giftig of niet duurzaam zijn, willen we dat juist snel weten.’’



Reageren

Reageer op dit artikel

Draag bij aan dit artikel
Stuur een tip
Stuur een video
Stuur een afbeelding
Stelling

Goed dat Panopticon de Koepelgevangenis mag kopen

Wat betreft het Haarlemse college van B en W mag de stichting Panopticon de nieuwe eigenaar van de Koepelgevangenis worden. De gemeente wil daarom de Koepel van het Rijk kopen en daarna meteen doorverkopen aan Panopticon. Die stichting wil hier onder meer een University College vestigen, hoewel daar nog steeds geen kandidaat voor is gevonden. Toch is het een goed voorstel om de Koepel door te verkopen aan Panopticon.

Stelling
Zoek een serieuze relatie in jouw omgeving