NATIONAAL PARK ZUID-KENNEMERLAND - Op een bankje in de duinen zit een groepje kleuters met rode puntmutsen op. Bedachtzaam proeven ze wat citroensap van een lepeltje. ,,Brr, zuur’’, vindt een paar kinderen met een vertrokken gezicht. Nee, dan de stroop, die smaakt een stuk lekkerder.

We zitten midden in de excursie Dwarrel de Duinfee, een kleutertocht vanuit bezoekerscentrum de Zandwaaier in Overveen.

De kinderen moeten de duinfee helpen. Ze is betoverd door een boze fee en kan nu niets meer proeven, luisteren, horen, zien of ruiken. De kinderen gaan Dwarrel weer beter maken. Dat doen ze door allerlei opdrachtjes, waarbij ze de natuur én hun eigen zintuigen ontdekken.

Binnen in het gebouw houdt een stel ‘achtste groepers’ zich bezig met de Tweede Wereldoorlog, want ook die heeft zijn sporen achtergelaten in dit duingebied. In groepjes werken de kinderen opdrachten uit, zoals luisteren naar Radio Oranje en het vervalsen van een persoonsbewijs. Er is ook een verkleedkist met kleding uit die tijd, waarvan gretig gebruik wordt gemaakt.

Zo is er altijd wel wat te doen voor scholen bij de Zandwaaier en andere bezoekerscentra in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. En dat is broodnodig, vertellen Margo Slot (beheerder) en Linda de Jong (medewerker).

,,We krijgen hier schoolklassen waar altijd wel een paar kinderen bij zitten die nog nooit in de duinen zijn geweest. Zo breng je de natuur toch onder hun aandacht. En reken maar dat het werkt."

De Zandwaaier heeft verschillende schoolexcursies in het Nationaal Park Zuid-Kennemerland. Ze zijn toegesneden op de leeftijd van de kinderen. Voor de kleintjes is er Dwarrel de Duinfee of Ko Duinkonijn, die laat zien hoe zijn leven in de duinen eruit ziet. Groepen 3, 4 en 5 ontdekken de zee en het strand, zoeken vondsten langs de kustlijn en leren over eb en vloed tijdens de excursie Land van Wind en Water.

In het Duin der Duizend Duinen ontdekken de kinderen de leefwereld van verschillende duindieren, planten en bomen. Ook kunnen de kinderen op pad met een echte boswachter. Voor oudere jeugd is er een onderzoek van het strand- en zeeleven, waarbij ook metingen worden verricht. En er is een lesprogramma over de Tweede Wereldoorlog met de verschillende vormen van verzet en een bezoek aan de Erebegraafplaats in de duinen.

Met passie

De excursies worden gegeven door mensen met een passie voor de natuur, vertellen Slot en De Jong. ,,Dat zijn voor een groot deel vrijwilligers en een aantal boswachters. Om vrijwilligers binnen te halen hebben we vorig jaar een grote wervingsactie gehouden. Daar hebben we veel respons op gehad."

De vrijwilligers zijn voornamelijk ouderen of mensen met oudere kinderen die weer iets om handen willen hebben. Ze hebben een training gekregen en worden door ervaren schoolgidsen ingewerkt in de lesprogramma’s.

De inhoud van de rondleidingen is afgestemd op de leeftijd van de kinderen en samengesteld in overleg met de scholen. ,,Bij de kleintjes beginnen we met de beleving van de zintuigen: voelen, ruiken, horen en zien. Als ze wat ouder zijn kun je meer doen met kennis en begrip. Uiteindelijk hoop je dat kinderen in groep acht het besef hebben dat ook zij verantwoordelijk zijn voor de natuur."

De Zandwaaier staat open voor scholen uit de wijde omtrek die terecht kunnen in het duingebied van IJmuiden tot Aerdenhout ,,We maken het scholen zo makkelijk mogelijk. Boeking van de excursies gaat via internet. De voorbereidingslessen kun je zo downloaden. Daarna ga je met een gids het gebied in. En in de klas volgt dan de verwerking. Die kun je ook in het kader van de biologieles doen, dan kost het geen extra tijd. Dat is het aantrekkelijke van deze programma’s."

De excursies zijn van maart tot oktober, uitgezonderd de schoolvakanties. Jaarlijks komen er zo’n 120 scholen, voornamelijk uit de regio. ,,Het is meer geweest. Helaas loopt het aantal deelnemende scholen terug." Slot en De Jong vermoeden dat dit te maken heeft met het schoolbudget dat niet langer is geoormerkt voor natuureducatie. ,,Dan maken scholen andere keuzes. Behalve in Heemstede: daar stelt de gemeente hiervoor een speciaal budget ter beschikking.’’ Hoewel geld toch eigenlijk niet het probleem is: een excursie kost slechts 45 euro.

De dames van de Zandwaaier denken dat scholen wel willen, maar moeite hebben om het vervoer te regelen. ,,We zouden eigenlijk een natuurbus moeten hebben. Nu zijn scholen afhankelijk van ouders die de kinderen hier naar toe willen brengen en halen. Dat is een probleem."

Posteractie

En dan speelt de onbekendheid met de excursies een rol. ,,Veel scholen weten vermoedelijk niet dat wij dit doen."

Om meer aan de weg te timmeren met hun schooleducatieve programma’s gaan Slot en De Jong een posteractie houden en scholen mailen. De excursies zijn vooral voor het basisonderwijs.

Dat de natuurexcursies zin hebben, staat voor beide dames buiten kijf. ,,Kinderen vinden het geweldig. Veel zijn nog nooit in de duinen geweest. Die lopen aan de hand van de gids omdat ze de zee eng vinden. Zo breng je ze met natuur in aanraking. Voor hen is het een verrijking. Het grappige is dat je diezelfde kinderen regelmatig met hun ouders terug ziet in het weekend. Dan nemen de kinderen hun vader en moeder mee om te laten zien wat ze allemaal hebben gedaan, dat is natuurlijk fantastisch.’’

Natuureducatie kan nooit te veel zijn, vinden Slot en De Jong. ,,Als je kinderen van jongs af aan in contact brengt met de natuur werkt dat altijd door. Hier rondkijken heeft invloed, al is het maar met een of twee excursies. De kinderen nemen de beelden mee in hun hart. Dat is waar we het voor doen."

MARGOT KLOMPMAKER