Juist in de feestmaand december is het goed om stil te staan bij ons eetgedrag. Recent onderzoek van Voedingscentrum en Milieu Centraal toont aan dat wij jaarlijks voor 2,5 miljard euro aan goed voedsel weggooien. Hoe kunnen we beknibbelen op voedsel zonder dat het ongezond wordt?

Omdat hij overal een mening over heeft, kreeg cabaretier Dolf Jansen de vraag voorgeschoteld wat hij van voedselverspilling vindt. Zijn antwoord kwam erop neer dat zijn broer hem, als hij eens een kliekje in de koelkast wilde zetten, vroeger altijd vroeg: gooien we het nu weg of over vier dagen?

Het tafereeltje, al dan niet aangedikt, is herkenbaar. We willen goed voedsel wel bewaren, maar weten vaak niet goed hoe. Vandaar ook de niet aflatende ijver van het Voedingscentrum en Milieu Centraal om het onderwerp op de agenda te houden. De actie ’Eten is om op te eten’ beleeft nu al zijn tweede jaargang, uiteraard telkens met een nieuw accent.

Om verspilling van goed voedsel tegen te gaan, is vindingrijkheid nodig. Zo bedacht het Voedingscentrum met supermarkt Lidl een actie met twee producten voor de prijs van één, waarbij de klant deel twee van de aanbieding uiterlijk een week later mag afhalen. ,,Zo’n actie voorkomt bederf’’, zegt directeur Felix Cohen van het Voedingscentrum, die ook met andere organisaties overleg voert over soortgelijke initiatieven. Want vaak kopen consumenten te veel tegelijk. ,,Dan verdwijnt het tweede gratis brood in de afvalbak.’’

Ook met het inkopen gaat het vaak mis, zo leert het onderzoek. Nederlanders slaan, zeker als zij zonder boodschappenlijst naar de winkel gaan, te grote voorraden in. Vervolgens zetten zij te veel rijst, pasta of aardappelen op het vuur, waarvan een deel onaangeroerd de afvalbak in gaat. Ook daarna gaat de verkwisting vrolijk verder, want slechts acht procent van het weggegooide voedsel belandt in de daarvoor bestemde gft-bak. Dat blijft tenminste in de voedselketen aanwezig.

Omdat jongeren over het algemeen meer eten weggooien dan ouderen, mikken Voedingscentrum en Milieu Centraal met hun campagne ’Eten is om op te Eten’ vooral op die doelgroep. Een moderne app, geschikt voor de iPhone, bevat onder meer een slim boodschappenlijstje met porties op maat. Dat komt een stuk hipper over dan het aloude spiekbriefje in de supermarkt. Het onderzoek leert dat tweederde van de ondervraagden besparing mogelijk acht. Cohen: ,,Wel onderschatten zij de omvang van hun eigen verspilling, gemiddeld zo’n 40 kilo goed voedsel per jaar.’’ En, niet onbelangrijk, een jaarlijkse besparing van 150 euro per persoon is ook gauw verdiend. Wie minder eten en drinken wil weggooien, moet daarbij de gezondheid wel in het oog houden. Want niemand pleit ervoor om bedorven voedsel te nuttigen. Het is alleen de vraag of de doorsnee consument voldoende kennis van zaken heeft, stelt Marian Bestelink, senior persvoorlichter van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (VWA). ,,De consument moet zelf een verschil gaan maken in lang en zeer kort houdbare producten’’, zegt zij. ,,Het is de vraag of de consument voor de laatste groep de juiste afweging maakt. Dan is informatie en communicatie ’richting de consument’ van groot belang.’’

De aanduidingen tht (ten minste houdbaar tot) en tgt (te gebruiken tot) dienen als hulpmiddel voor de consument, maar kunnen leiden tot voedselverspilling. Bestelink: ,,De tht zegt iets over de eigenschappen van een product. Dat is zowel kwaliteit als veiligheid ineen. Bij lang houdbare producten is het eerder de kwaliteit die achteruit gaat maar niet de veiligheid. Nu worden ook dit soort producten vaak weggegooid, wat in het kader van veiligheid niet nodig is.’’

Anders ligt het bij de aanduiding tgt. Bestelink raadt aan die houdbaarheidsdatum (,,Deze werkt wel goed’’) onverkort aan te houden. ,,Deze aanduiding geldt voor bederfelijke en dus kort houdbare producten. Dan moet niemand de afweging meer maken om na die datum nog te willen consumeren.’’

Zonder zo’n lastige afweging bespaart men zich in elk geval een noodgang naar het toilet.